29 Ekim 1923, Türk milletinin tarihinde yeni bir dönem başlattı; “Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir” ilkesi devlet yönetiminde belirgin bir yer edindi.
Lozan Antlaşması, 24 Temmuz 1923'te imzalanarak yeni Türk devletinin bağımsızlığını kabul ettirmişti.
İkinci dönem Türkiye Büyük Millet Meclisinin toplanmasından iki ay sonra, 13 Ekim 1923'te Ankara, Türkiye devletinin hükümet merkezi oldu. Mevcut rejimin isminin açık bir şekilde belirlenmesi ve yeni devlet başkanının seçilmesi gerekiyordu.
O tarihe kadar, Devlet Başkanlığı görevini Mustafa Kemal Atatürk, Türkiye Büyük Millet Meclisi Başkanı olarak yürütmekteydi. Bunun yanı sıra, bazı yabancı ülkeler Lozan Antlaşması'nı onaylamak için Türkiye’deki yeni devlet rejiminin daha net bir şekilde belirlenmesini talep ediyordu.
27 Ekim 1923'te İcra Vekilleri Heyeti'nin istifası ve Meclis'in güvenini kazanacak bir kabinenin oluşturulamaması, bu sorun için acil bir çözüm gerektirdi.
28 Ekim 1923 akşamına kadar hükümetin kurulamaması sebebiyle Mustafa Kemal Atatürk, Çankaya Köşkü'nde arkadaşları için Latife Hanım'a bir sofra hazırlattı.
İsmet Paşa, Ali Fuat Paşa, Halit Paşa ve Kemalettin Sami Bey'in de katıldığı akşam yemeğinde yaşananları Mustafa Kemal Paşa, Nutuk’ta şöyle anlatıyor:
“Gece olmuştu… Çankaya'ya gitmek üzere Meclis binasından ayrılırken, koridorlarda beni bekleyen Kemalettin Sami ve Halit Paşalarla karşılaştım. Ali Fuat Paşa'nın Ankara’dan hareket ederken orada bulunduklarını o günkü gazetede 'Bir Uğurlama ve Bir Karşılama' başlığı altında okumuştum. Hemen onları akşam yemeğine davet ettim. İsmet Paşa, Kazım Paşa ve Fethi Bey'e de benimle birlikte Çankaya'ya gelmelerini söyledim.
Çankaya'ya gittiğimde Rize Milletvekili Fuat ve Afyonkarahisar Milletvekili Ruşen Eşref Bey'lerle karşılaştım. Onları da yemeğe davet ettim. Yemek esnasında 'Yarın Cumhuriyet ilan edeceğiz' dedim. Orada bulunanlar derhal düşünceme katıldılar. Hızla nasıl hareket edeceğimize dair bir plan yapıp arkadaşları görevlendirdim.
Efendiler, Cumhuriyet ilanına karar vermek için Ankara'da bulunan tüm arkadaşlarımı davet edip onlarla tartışmaya lüzum görmedim. Çünkü şüphe yoktu ki, onlar da benim gibi düşünüyordu. Ancak o sırada Ankara'da olmayan bazı kişiler, kendilerine haber verilmeden Cumhuriyet'in ilan edilmesini hoş karşılamadılar.”
Mustafa Kemal Atatürk, o gece İsmet Paşa ile birlikte 1921 Anayasası'nın bazı maddelerini değiştiren bir kanun tasarısı hazırladı. “Türkiye devletinin hükümet şekli cumhuriyettir.” hükmü içeren tasarı TBMM’de kabul edildi.
“Türkiye Cumhuriyeti mesut, başarılı ve muzaffer olacaktır”
Yeni devletin yönetim biçimi net bir şekilde belirlendi. Cumhuriyet'in ilanıyla “Egemenlik kayıtsız, şartsız milletindir” ilkesi de devlet yönetiminde yerini buldu.
Sonrasında cumhurbaşkanlığı seçimi yapıldı. Gizli oylamada 158 milletvekilinin tamamının oyunu alan Gazi Mustafa Kemal Atatürk, TBMM tarafından yeni Türk devletinin ilk cumhurbaşkanı seçildi. Bunun üzerine kürsüye gelen Mustafa Kemal Atatürk, konuşmasını “Türkiye Cumhuriyeti mesut, başarılı ve muzaffer olacaktır.” diyerek tamamladı.
Bu gelişme ile devletin adı ve rejimi ile ilgili tartışmalara son verilerek Türk milletinin tarihinde yeni bir dönem başlamış oldu.
