Treni Kaçırırsak Yakalamak Zor

ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES

Türkiye’nin dış ticaret açığı Eylül ayında 6.9 milyar dolara yükseldi ve ihracatın ithalatı karşılama oranı %76 civarında seyrediyor. Dış Ticarete Yön Verenler Derneği (DIŞYÖNDER) Başkanı Dr. Hakan Çınar, mevcut durumda reel sektörün üretim yapma kapasitesinin azaldığını vurgulayarak, “Reel sektöre biraz nefes vermek lazım, yoksa nefesleri tamamen kesilecek” dedi. Dr. Hakan Çınar ile Türkiye ekonomisini ele aldık.

Ekonomik Öngörüler

* 2025’in sonuna geldik, nasıl bitecek, öngörüleriniz nedir?

Dünya, ilginç bir dönemden geçiyor. Trump’ın yeniden seçilmesiyle globalleşme yerini lokalleşmeye bırakmış durumda. Çin hızlı bir şekilde güçlenirken, Rusya-Ukrayna savaşı ve İsrail’in Filistin’e yönelik saldırıları gibi durumlar, dünya dengelerini sarsmaya devam ediyor.

Türkiye’nin Ekonomik Durumu

* Türkiye’deki durum nedir?

Türkiye, yüksek dış borcu ile dış ticaretinde artı değer üretemeyen bir ülke konumunda. Ekonomik bozulmalar ve enflasyon, Türkiye’de ciddi bir şekilde hissediliyor. Enflasyonla başa çıkmak adına döviz kurunu sabitleme politikası, ihracatçılar için olumsuz sonuçlar doğurdu. Fiyat istikrarında sorun yaşamaya başladılar.

Türkiye, rekabetçiliğini kaybetmiş durumda. TL’nin maliyetleri birden yükseldi, enflasyon durmadı ve maliyetler ciddi oranda arttı. Özellikle emek yoğun sektörlerde rekabet kaybedildi. Yerli firmalar, üretim maliyetlerinin daha düşük olduğu ülkelere yönelmeye başladı.

Yatırımcıları Koruma İhtiyacı

* Hammadde ithal eden Türkiye artık bitmiş ürün ithal ediyor, bu durumu nasıl değerlendiriyorsunuz?

Türk malına olan güveni artırmalıyız. Sanayicilerin, ülkemize güven duyup daha fazla yatırım yapmasını sağlamalıyız. Yatırımcıları Türkiye'de tutarak bu dönemi aşmalıyız. Eğer bu treni kaçırırsak, yeniden yakalamak zor olabilir. Yabancı sermayeyi Türkiye’ye çekmenin yanı sıra, yerli üreticiyi de burada tutmalıyız.

Belirsizliklerin olduğu bir ortamda yatırımcılar, paralarını mevcut olduğu yerde tutmayı tercih ediyor. Faiz oranlarının daha hızlı bir şekilde düşmesi gerekiyor.

Dış Ticaret Açığı ve Çözüm Önerileri

* Türkiye’nin dış ticaret fazlası vermesi mümkün mü?

Türkiye, daha fazla katma değer üreten markalar yaratmak zorunda. Özellikle hazır giyimde zor bir süreçteyiz. Coğrafi konumumuz, beklenildiği gibi bir avantaja dönüşmedi.

Daha gidilecek çok yol var. Limanlarımız yeterli seviyede değil. Dış ticaretin bürokratik süreçleri de karmaşık. Bu durum, yabancı sermayeyi ürkütüyor ve güvenliği artıracak önlemler alınması gerekiyor.

Hukuki Altyapının Önemi

* Yatırımlar için hukuki altyapı ne kadar önemli?

Güven ortamı oluşturmak için hukuk devletinin tüm ilkeleriyle iyi bir işleyişe sahip olması gerekiyor. Bu, sermaye girişi için kritik bir unsur.

* Yabancı yatırımcıların dile getirdiği başlıca konular neler?

Bürokrasi ve yüksek maliyetler, yabancı yatırımcılar için önemli endişeler. Batılı ülkeler, hukuki altyapıya daha fazla önem verirken, Ortadoğu kaynaklı yatırımlar bu konuda daha esnek olabiliyor. İstikrar, yatırımcılar için büyük önem taşıyor.

Reel Sektörün Zorlukları

* Merkez Bankası’nın faiz oranları reel sektöre yansıdı mı?

İnsanlarımız, borçlanarak yatırım yapma veya işlerini sürdürme alışkanlığına sahiptir. Ancak hangi alanlarda fedakarlık yapmamız gerektiğine dikkat etmemiz lazım. Merkez Bankası’nın atacağı adımları kestiremiyoruz. Şu anda reel sektör üretim yapamıyor ve ihracat da söz konusu değil. Para ve maliye politikası biraz esneme ihtiyacı duyuyor.

Enflasyonu azaltma çabaları devam ediyor. Ancak bu esneklik sağlanmadığı takdirde firmaların ihracat yapma ihtimali giderek azalacaktır. Bu dengeyi sağlamak şart.

Geleceğe Dair Beklentiler

* 2026 yılıyla ilgili öngörüleriniz nedir?

2026’nın başlangıcına dair çok iyimser olmamak gerekiyor. Yıl sonunda faiz oranlarının %37 civarına inmesi bekleniyor. Para politikası, bu yılın ikinci çeyreği ile birlikte yeniden gözden geçirilecektir.

Dış ticaret için enerji ve hammadde yatırımına öncelik vermeliyiz. Ayrıca Türk tüketicisini Türk malına yönlendirmemiz gerekiyor. Markalaşma ve teknolojiye de önem verilmelidir.