Kadınlar, Diktiği Tişörtü Alamıyor

ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES

Kadın ve erkek arasındaki maaş farkı giderek açılırken, kadın işçiler diktiği tişörtü bile alamayacak gelir seviyesine erişemiyor. Ortalama 22 bin 104 TL maaş alan kadınlar, ay sonunda ürettikleri Zara, Bershka ve Levi’s gibi dünya markalarının ürünlerini almakta zorlanıyor.

Türkiye’de tekstil ve hazır giyim sektöründe çalışanların büyük bir kısmı kadın işçilerden oluşuyor. Birleşik Tekstil Dokuma ve Deri İşçileri Sendikası’nın (BİRTEK-SEN) yayımladığı ‘Güneydoğu Anadolu Bölgesinde Tekstil Sektöründe Kadın Emeği ve Sendikal Algı Raporu’, kadın çalışanların kazançlarıyla yaşamlarını sürdüremediğini ortaya koydu. Araştırmada ‘Ürettiğiniz ürünleri satın alabiliyor musunuz?’ sorusuna verilen yanıtlardaki oran %95.7 ‘Hayır’ cevabını içeriyor. Bu durum, işçilerin yalnızca malı üretmekle yükümlü olduklarını, ama o malın tüketicisi olamadıklarını gösteriyor. Üretim maliyetlerinin baskılanması sonucunda oluşan ürün değeri-ücret dengesizliği buna zemin hazırlıyor.

21 Saatlik Mesai

Kadın işçiler, çalıştıkları fabrikalarda %44 oranında en çok denim üretimi yapıyor. Pantolon üretimi %10, tişört, penye ve gömlek üretimi ise %6’lık bir paya sahip. Bu ürünler, hızlı moda markalarının sıklıkla talep ettiği temel ürünler arasında yer alıyor.

Kadın işçilerin %62.2’si fazla mesai yapmak zorunda kaldıklarını belirtiyor. Bazı kadın işçiler, 21 saati bulabilen bir mesai gününün ardından eve gitmeyip fabrikada birkaç saat uyuduktan sonra yeniden işe başladıklarını ifade ediyor. Ankete katılan kadınların %72’si doğum izni hakkına sahip olduklarını belirtirken, yalnızca %27.7’sinin çalıştığı fabrikada kreş veya bakım evi bulunduğunu açıkladı. Yıllık izinler, sistematik olarak ürün yetiştirme baskısının yoğun olduğu yaz ayları yerine, üretimin ve siparişlerin azaldığı kış mevsiminde kullandırılıyor.

Kadınların %60.3’ü çalışırken rahatsızlık ya da meslek hastalığı yaşadıklarını ifade ediyor. Regl dönemlerinde yaşadıkları fiziksel zorlukların tamamen göz ardı edildiğini ve tuvalete gitme haklarının dahi keyfi bir şekilde kısıtlandığını belirtiyorlar.

Maaşlar Kesiliyor

BİRTEK-SEN’in Adana’dan Malatya’ya, Gaziantep’ten Urfa ve Adıyaman’a kadar uzanan geniş bir coğrafyada yaptığı araştırmaya göre, kadınların yarısından fazlası net maaşlarının 22.104 TL olduğunu vurguluyor. Ancak emlak fiyatları sadece Urfa’da son bir yılda metrekare başına 157 TL artış gösterdi. Kadın işçiler, yaşamlarını sürdürebilmek için gereken maliyetin asgari ücretin 2.5 katına ulaştığını aktarıyor. Araştırmada tekstil işçilerinin %52.6’sı maaş kesintisi yaşadıklarını belirtiyor. Bu kesintiler genellikle ‘işe gidememe’, ‘geç kalma’, ‘performans hedefini tutturamama’ veya ‘hata’ gibi gerekçelerle uygulanıyor.