Dünyanın En Büyük Varlık Fonu Zorlu Dönemden Geçiyor

Dünyanın en büyük devlet yatırım fonu, pasif stratejileri ve etik ilkeleri ile gündemde yer alıyor.
Norveç'in petrol ve doğalgaz gelirlerini yönetmek amacıyla oluşturduğu Norges Bank Investment Management (NBIM), 2,1 trilyon dolarlık varlık büyüklüğü ile en büyük egemen varlık fonu olma unvanına sahip.

Ancak fonun pasif yatırım yaklaşımı ve Norveç ekonomisinin bu fona olan bağımlılığı, son dönemlerde ülkede sıkça tartışma konusu olmaya devam ediyor.

Petrol Gelirlerinden Küresel Yatırım Devi Oluşumu

1990'ların başında kurulan ve başlangıçta yalnızca tahvillere yatırım yapma odaklı bir yapıya sahip olan fon, zamanla binlerce küresel şirkette küçük hisselere sahip büyük bir yatırım aracı haline geldi. Fonun hedefi, petrol ve doğalgaz gelirlerini gelecek nesiller için değerlendirmek. Günümüzde Norveç'in 5,6 milyon nüfusu, fonun sağladığı gelirden ülkenin enerji üretiminden daha fazla kazanç elde etmektedir.

Yatırımlar Norveç Dışında Gerçekleşiyor

NBIM, yatırım politikası gereği yalnızca Norveç dışındaki yatırımlarıyla hareket etmektedir. Bu yaklaşım, “Hollanda hastalığı” olarak bilinen ekonomik riskleri azaltmayı hedefliyor. Fonun portföyü, %70 hisse senetleri ve %30 tahvillere dayanmaktadır. Hisseler, 62 ülkede 8.300 şirkete yayılmış durumda, bu da fonun dünya genelinde halka açık şirketlerin yaklaşık %1,5'ine sahip olması anlamına geliyor.

Pasif Strateji Eleştiriliyor

NBIM’in büyük ölçüde küresel endeksleri takip eden pasif yatırım stratejisi, piyasalardaki dalgalanmalara karşı esnek olmaması nedeniyle eleştirilmekte. Nisan ayında fon, ABD Başkanı Donald Trump’ın ticaret tarifesi politikalarının yarattığı piyasa çalkantıları nedeniyle son altı çeyreğin en büyük kaybını rapor etti.

Etik Yatırım Anlayışı ve Çıkarılmalar

2004 yılından itibaren, fon Norveç Maliye Bakanlığı'nın belirlediği etik yatırım ilkelerine göre faaliyet yürütüyor. Bu çerçevede; yolsuzluk, insan hakları ihlali, çevreye zarar verme veya yasaklı silah üretimi gibi eylemlerde bulunan şirketlere yatırım yapılmamaktadır. Eylül ortası itibarıyla bu gerekçelerle 85 şirket portföyden çıkarıldı. Ayrıca, tütün, kömür ve esrar sektörlerinde faaliyet gösteren 115 şirket de yatırım listesinden kalıcı olarak çıkarıldı.

Yatırım Stratejisi Gözden Geçiriliyor

Norveç Parlamentosu, 4 Kasım’da fonun yatırım stratejisinin gözden geçirilmesine yönelik bir karar aldı. İnceleme sürecinin en az bir yıl sürmesi bekleniyor. Bazı milletvekilleri, fonun %40'ının ABD piyasalarına yatırıldığını belirterek, daha fazla Avrupa merkezli yatırım yapılması gerektiğine dikkat çekiyor.

Gazze'deki savaş sonrası kamuoyunun yoğun baskısı, fonun İsrail ile bağlantılı şirketlerden çıkışını gündeme getirdi. Bu durum, portföydeki bazı büyük teknoloji hisselerini etkileyebileceği için tartışmalara neden olmakta. Muhalefet partileri, fonun savunma sanayine yatırım yapmasını engelleyen etik kuralların yeniden gözden geçirilmesini talep ediyor.

Sürdürülebilirlik ve Etki Gücü

NBIM, çevresel ve sosyal sorumluluk ilkelerini yatırım kararlarının merkezine almaya devam ediyor. Fon, Norveç’in refah sisteminin finansmanında kritik bir rol üstlenmekte. 2024 yılı itibarıyla bütçenin yaklaşık %25’i fon gelirlerinden sağlanacak. Bu gelirler, eğitim, sağlık ve sosyal hizmetler alanlarına aktarılmakta. Ancak uzmanlar, ülke ekonomisinin fona olan aşırı bağımlılığının yenilikçiliği zayıflattığı noktasında uyarılarda bulunuyor. Üretkenliğin son 20 yılda diğer gelişmiş ülkelerle kıyaslandığında azaldığı belirtiliyor.