İstanbul Teknik Üniversitesi (İTÜ) Marmara Aktif Fay Tehlike ve Risk Uygulama ve Araştırma Merkezinin (MATAM) “RV Sermet” gemisi aracılığıyla, Marmara ve Ege Denizi'nde henüz araştırılmamış aktif fayların incelenmesi amaçlanıyor.
MATAM Müdürü Prof. Dr. Cenk Yaltırak, merkezin kuruluşunun ardından bu yıl başında Cumhurbaşkanlığı projesi kapsamında aktif hale geldiğini duyurdu.
Geçtiğimiz yıl Kasım ayında, İş Bankası'nın desteğiyle merkezin bina inşaatına başlanıldığını belirten Yaltırak, 13 Ağustos itibarıyla binanın fiziksel olarak tamamlandığını, mevcut laboratuvarların büyük kısmının oluşturulduğunu ve bilgisayar sistemleri ile araştırma gemisi ile ilgili süreçlerin de sona yaklaştığını ifade etti.
Prof. Dr. Yaltırak, merkezin en önemli unsurlarından biri olan “RV Sermet” gemisinin kapsamlı bir yenileme sürecinden geçtiğini aktararak, “Gemi satın alındıktan sonra Tuzla'da bir tersanede araştırma amaçlarımıza göre yeniden düzenleniyor. Kanada'dan getirilen araştırma sistemleri gemiye entegre edilecek. Gemi, uluslararası standartlarda bir araştırma gemisi olarak donatılıyor.” dedi.
İLK SEFER BOĞAZDA
“RV Sermet”in yıl sonuna kadar ilk seferine çıkmasının öngörüldüğünü aktaran Yaltırak, “Eğer hazırlıklar planlandığı gibi ilerlerse, aralık ayında gemi İstanbul Boğazı'nda ilk deneme seferini gerçekleştirecek. Bu sefer, hem aletlerin test edilmesi hem de Boğaz'ın araştırılması amacıyla gerçekleşecek.” şeklinde konuştu.
Gelecek yılın temel hedefinin Marmara Denizi ve çevresindeki şelf alanlarını incelemek olduğunu belirten Yaltırak, bu bölgelerde şimdiye kadar detaylı bir çalışma yapılmadığını vurguladı.
Prof. Dr. Yaltırak, Marmara Denizi'ndeki çukurlar ile ilgili birçok araştırma yapıldığına dikkat çekerek, şu ifadeleri kullandı:
– 100 metreden sığ olan, Marmara'nın büyük bir bölümünü kapsayan şelf alanları hakkında sınırlı bilgiye sahibiz. Özellikle Güney Marmara şelfinde aktif fayların yüzey izlerini keşfetmek istiyoruz. Araştırmalarımız Çanakkale Boğazı, Edremit Körfezi ve Dikili Boğazı’na kadar geniş bir alanı içerisinde barındıracak ve keşfedilmemiş faylar incelenecek. Bu çalışmalar neticesinde fayların tekrarlanma periyotlarını, karakteristiklerini ve doğanın üzerindeki etkilerini anlayarak, gelecekteki olası depremlerin etkilerine yönelik daha net sonuçlar elde etmeyi hedefliyoruz.
“FAYLARIN BÜTÜNLÜĞÜNÜ İNCELEYECEĞİZ”
Merkezin sadece deniz araştırmalarıyla kısıtlı kalmayacağına değinen Yaltırak, karasal faylar ile deniz altındaki fayların bütünsel bir şekilde inceleneceğini aktardı.
Prof. Dr. Yaltırak, yaklaşık 3 yıl sürecek projenin ilk yılında temel veri toplama çalışmalarına odaklanacaklarını ve geminin yılda çok sayıda sefer gerçekleştirmesinin planlandığını belirtti.
“RV Sermet”, İTÜ'nün kendi altyapısı ve insan kaynakları ile çalıştırılacak. Yaltırak, “İTÜ’nün Denizcilik Fakültesi, gemi personeli, mühendisler, yüksek lisans ve doktora öğrencileri projeye tam destek veriyor. Kaptanından gemicisine kadar tüm kadro üniversitemiz bünyesinde. Ayrıca gemimizin durabileceği kendi iskelemiz mevcut.” bilgilerini paylaştı.
Prof. Dr. Yaltırak, araştırmanın yakıt giderlerinin bir petrol dağıtım şirketi sponsorluğunda karşılanacağını, MATAM'ın kamu bütçesine minimum yükle çalışan bir yapı olduğunu, bugüne kadar alınan desteklerin çoğunun ayni yardımlar olarak sağlandığını ve gemilerin bile bağışçılar tarafından satın alınıp hibe edildiğini dile getirdi.
“RV Sermet”, ekonomik ve çevik yapısı ile Türkiye'deki büyük araştırma gemilerinden farklılık gösterdiğini vurgulayan Yaltırak, geminin 4 ayrı sismik sistemle donatıldığını belirtti.
Prof. Dr. Yaltırak, gemideki sistemlerle birlikte “çok ışınlı batimetre”, “huntec deep tow sismiği”, “side-scan sonar” ve “çörp sismiği” sistemlerinin eşzamanlı olarak çalışabileceğini ifade ederek, “Böylece deniz tabanındaki fayların yüzey izlerini milimetrik hassasiyetle tespit edebileceğiz. Ayrıca deniz tabanından alınacak karot örnekleri ile tabakaların yaşlarını belirleyerek son depremlerin tarihlerini tespit edeceğiz. RV Sermet, küçük ama yüksek teknolojiyle donatılmış.” dedi.
Geminin en önemli avantajlarından biri “hızlı harekete geçebilme yeteneği” olduğuna dikkat çeken Yaltırak, sözlerine şöyle devam etti:
– Gemi, 365 gün sefer için hazır durumda olacak. Hava koşulları uygun olduğunda anında araştırmaya çıkabilecek. Özellikle bir deprem sonrasında, denizde meydana gelebilecek faylanmaları veya değişiklikleri hızla inceleme imkânımız olacak.
– Karar alma süreçlerinde farklı kurumlar olmadığı için yalnızca bizim karar vermemiz yeterli. Bu dinamik yapı, Türkiye'deki deprem araştırmaları açısından önemli bir eksikliği giderecek. Marmara ve Ege'deki aktif fayları hızlı, sürekli ve ekonomik olarak araştırma yeteneğine sahip olan bu sistem, Türkiye'de ilk kez İTÜ çatısı altında kurulmuş oluyor.
