Vikingler ve Eski İskandinav paganizmi üzerine çalışmalar yapan uzmanlar, popüler kültürde yer alan “korkusuz savaşçı” veya “özgür ruhlu denizci” gibi imgelerin tarihsel gerçeklerle pek de örtüşmediğini dile getiriyor.
Münster Üniversitesi İskandinav araştırmaları uzmanı Roland Scheel, Viking Çağı’na dair bilgilerimizin çoğunun 13. yüzyılda kaleme alınmış Hristiyan kaynaklarına dayandığını, o döneme ait yazılı kayıtların neredeyse hiç bulunmadığını ifade ediyor.
Scheel’e göre, 8. ile 11. yüzyıllar arasına tarihlenen Viking Çağı, günümüzde filmler, diziler, oyunlar ve müze anlatımlarıyla belirli bir imgeye dönüştü. Ancak tarihsel kaynaklar çok daha sınırlı ve karmaşık. Bu durum, paganizme dair anlatıların önemli bir kısmının “anıtsallaştırılmış tarih” niteliği taşımasına yol açıyor.
Vikinglerin Pozitif Bir Geçmişin Sembolü Haline Gelmesi
Scheel, günümüzde “Viking” kelimesinin genellikle olumlu çağrışımlar taşıdığını belirtiyor. Savaşçı kültürü, kadınların dönemin ortalamasına göre daha güçlü bir konumda olduğu iddiası ve dini baskıdan uzak bir toplum anlatısı, bu olumlamanın temel unsurlarını oluşturuyor. Bu idealize edilen geçmiş, kimlik oluşturma süreçlerine de etki ediyor. Örneğin, neo-pagan gruplar kendilerini Hristiyanlık öncesi İskandinav inancını sürdüren topluluklar olarak tanımlıyor.
Ancak bu modern yorum, Viking akınlarının şiddet boyutunu sıklıkla göz ardı ediyor. Scheel, popüler Viking imgesinin Haçlı Seferleri gibi diğer tarihi dönemlerin genellikle olumsuz çağrışımlar oluşturmasına karşın çok daha sempatik bir çerçevede sunulduğunu vurguluyor. Bu imge, Avrupa Konseyi’nin “Viking Kültür Rotası” gibi kültürel projelerde birleşik bir kimlik unsuru olarak da kullanılabiliyor.
Siyasette ve Kültürde Kullanılan Nors Mitolojisi
Scheel ve meslektaşı Simon Hauke, “Paganizasyonlar: İskandinav ve Avrupa Kimliklerinde Anıtsallaştırılmış Paganizm” başlıklı projeleri kapsamında, “pagan Kuzey” imgesinin yüzyıllar boyunca nasıl yeniden yorumlandığını inceliyor. Snorri Sturluson’un 13. yüzyılda yazdığı Edda’dan Jacob Grimm’in çalışmalarına ve Otto von Bismarck’ın siyasi konuşmalarına kadar uzanan çeşitli dönemlerde İskandinav paganizminin farklı amaçlarla kullanıldığını aktarıyorlar.
Scheel, özellikle 20. yüzyılda Nazi ideolojisinin Nors mitolojisini ırksal söylemlerini desteklemek için kötüye kullandığını anımsatıyor. Günümüzde ise mitolojiye olan ilginin çok daha çeşitli olduğunu vurguluyor.
Valkyrie İmgesinin Yeniden Üretilmesi
Hauke, Richard Wagner’in “Nibelung’un Yüzüğü” operasında Valkyrie figürünü kadın savaşçı imgesine indirgediğini, bu yorumun günümüzde metal müzik albüm kapaklarından kart oyunlarına kadar pek çok alanda tekrarlandığını ifade ediyor. Oysa Eski Norse kaynaklarında Valkyrie’lerin savaşta ölenleri seçmekten ziyade, insan kahramanlarla ilişki kurmak ya da öte dünyada içecek sunmak gibi çok daha çeşitli rollerinin bulunduğuna dikkat çekiyor.
