Siyam, İran, Maine Coon ya da sokak kedisi… Dünya genelinde yüz milyonlarca kedi insanlarla birlikte yaşamaktadır. Ancak kedilerin nasıl evcilleştiği konusundaki bilinmezlik, bilim dünyasında hâlâ devam etmektedir. Science dergisinde yayımlanan yeni bir genom araştırması, evcil kedilerin Avrupa'ya girişine dair önemli bilgiler sunuyor.
Araştırma sonuçlarına göre evcil kediler, Avrupa'ya yaklaşık 2 bin yıl önce, erken Roma İmparatorluğu döneminde Kuzey Afrika’dan getirildi. Bilim insanları, bu kedilerin muhtemelen Akdeniz'de tahıl taşıyan ticaret gemilerinde fare avlamak amacıyla bulundurulduğunu ifade ediyor.
Roma Döneminden Önce Avrupa’da Evcilleştirilmiş Kedi Yoktu
Bu araştırma, kedilerin Avrupa’ya Neolitik dönem çiftçileriyle birlikte 6 bin – 7 bin yıl önce geldiğine dair yaygın görüşü çürütüyor. Araştırmanın baş yazarı Roma Tor Vergata Üniversitesi'nden paleogenetikçi Claudio Ottoni, “En eski evcil kedi genomları, Avrupa’da ilk yüzyıldan itibaren, yani Roma İmparatorluk döneminde tespit edilmiştir.” dedi.
Araştırma çerçevesinde Avrupa ve Yakın Doğu'daki 97 arkeolojik alandan elde edilen toplam 225 kedi kemiği incelendi ve bunlardan 70 antik kedi genomu geliştirildi. Araştırmacılar, tarih öncesi Avrupa’daki tüm kedi kalıntılarının yaban kedisi olduğunu belirledi.
Kuzey Afrika’dan İki Dalga Göç
Genom verileri, Kuzey Afrika'dan Avrupa'ya iki ayrı kedi akını olduğunu ortaya koyuyor. Yaklaşık 2.200 yıl önce, Kuzeybatı Afrika’dan Sardinya Adası’na yaban kedileri getirildi. Bu kediler, bugün Sardinya'da bulunan yaban kedilerin atalarını oluşturmakta; ancak henüz evcil değillerdi.
Gerçek anlamda evcil kedilerin gelişi ise yaklaşık iki yüzyıl sonra, yine Kuzey Afrika'dan gerçekleşti ve bu dalga Avrupa'daki modern evcil kedilerin genetik temelini oluşturdu.
Ticaret ve Kültürel Bağlar Kedilerin Yayılmasında Etkili Oldu
Araştırma ekibinden zooarkeolog Bea De Cupere, evcilleşmenin tek bir merkezden başlamadığını; Kuzey Afrika’daki çeşitli toplumların ve kültürlerin rol oynadığını vurguladı. O dönemde Akdeniz ticaretinin artması, kedilerin hızla yayılmasında etkili oldu.
Kediler, özellikle Antik Mısır'da büyük bir öneme sahipti; tanrısal figürlerde yer alıyor, kraliyet aileleri tarafından besleniyor ve bazen mumyalanarak lahitlerde gömülüyorlardı.
Roma Ordusu Kedileri Tüm Avrupa’ya Taşıdı
Roma ordusunun Avrupa genelindeki askeri kamp alanlarında bulunan kedi kalıntıları, evcil kedilerin kıtaya yayılmasında Roma'nın belirleyici rol oynadığını doğruluyor. Araştırmada Avrupa’daki en eski evcil kedi örneği, MÖ 50 – MS 80 dönemine tarihlenen, Avusturya’nın Mautern kentindeki bir Roma kalesinden elde edilmiştir.
Evcilleşmenin Kökeni Hâlâ Bilinmezliğini Koruyor
Evcil kedilerin Avrupa'ya hangi dönemde girdiği artık daha netleşmiş olsa da, ilk evcilleşmenin nerede ve tam olarak ne zaman gerçekleştiği hâlâ bir gizem olarak kalmaktadır. Ottoni, “Kedi evcilleşmesi karmaşık bir süreç. Şu an için sadece Kuzey Afrika’dan Avrupa’ya giriş tarihini belirleyebiliyoruz.” şeklinde konuştu.
