Türkiye Asgari Ücret Sıralamasında Avrupa'nın Sonlarında

Milyonlarca işçinin yaşam standartlarını etkileyen asgari ücret, Türkiye'de 2026 yılında ne kadar olacağı merak edilirken, DİSK Araştırma Merkezi (DİSK-AR) 2026 asgari ücretine ilişkin araştırma sonuçlarını paylaştı.

Prof. Dr. Aziz Çelik ile DİSK-AR uzmanları Deniz Beyazbulut ve Zeynep Kandaz tarafından hazırlanan raporda, asgari ücretin son iki yıl içinde yalnızca 4 ay açlık sınırının üzerinde olduğu belirtiliyor.

Rapora göre, özel sektörde çalışan işçilerin %50'sinden fazlası (yaklaşık 9,5 milyon kişi) asgari ücret seviyesinde ya da altında maaşlarla geçinmek zorunda kalıyor.

Avrupa'da Son Sıralardayız

Ayrıca, Türkiye'nin asgari ücretinin Avrupa ortalamasının çok altında kaldığı vurgulanıyor. Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) verilerine göre, Türkiye, Avrupa ülkeleri arasında en düşük asgari ücrete sahip olan üçüncü ülke olarak kaydedildi.

Brüt asgari ücret karşılaştırıldığında, 2023 yılının ortası itibarıyla Türkiye, 558 Euro ile en düşük asgari ücrete sahip ülkeler arasında yer alıyor. 551 Euro ile Bulgaristan ve 408 Euro ile Arnavutluk Türkiye'den daha düşük asgari ücret teklif ediyor.

Rapordan Öne Çıkanlar

Raporun ana bulguları şu şekildedir:

• – Asgari ücretin belirlenmesinde evrensel standartlar ve işçinin ihtiyaçları göz önünde bulundurulmalıdır.
• – TİS kapsamındaki işçilerin brüt ortalama maaşları, TİS kapsamı altında olmayan işçilere göre %40 daha fazladır.

Asgari Ücretin Alım Gücü Düşüyor

– 1974 yılındaki kişi başına GSYH'nin %80,6'sı düzeyinde olan brüt asgari ücret, 2025'te %43,6'ya düştü.

– 2025 yılı itibarıyla asgari ücretin yıllık alım gücü kaybı 50 bin TL’yi aşmıştır. Asgari ücret, açlık ve yoksulluk sınırının altında kalmakta, 2024 Ocak'tan 2025 sonuna kadar yalnızca 4 ay açlık sınırının üzerinde kalmıştır.

– Asgari ücret, 2005 yılından bu yana 22 Cumhuriyet altını kaybetmiştir. İşçilerin yarısı asgari ücretle çalışmakta ve kayıtdışı çalışanların büyük bir kısmı asgari ücretin altında maaş almaktadır.

– Kadın işçilerin büyük çoğunluğu asgari ücret civarında çalışmaktadır. Asgari ücret ve altında bir gelir elde edenlerin oranı genel olarak %46,7 iken, bu oran kadınlarda %60,1'dir.

Makas Kapanıyor

– Asgari ücret ile diğer emek gelirleri arasındaki makas giderek daralmaktadır. 2002-2025 yılları arasında net asgari ücrettin artışı %119,9 oranında bir büyüme göstermiştir. Aynı dönemde ortalama memur maaşı %98,2, en düşük işçi emekli aylığı ise %71,6 artış göstermiştir.

– Asgari ücret artışının istihdamı olumsuz etkilediğine dair iddialar gözden geçirilmelidir. Asgari ücretteki artışın yıllık işsizlik ve istihdam oranlarıyla bir bağlantısı bulunmamaktadır.

Bölgesel Asgari Ücret Tartışması

– Türkiye'de bölgesel asgari ücret uygulaması geçmişte deneyimlenmiş ancak 1974'te terk edilmiştir. Bu uygulama, yarım yüzyıldan sonra yeniden gündeme getirilmesi gereksizdir.

– Türkiye’nin asgari ücretli ülkeler arasında en düşük seviyelerde kalmaya devam ettiği ve verimlilik artışlarının asgari ücrete yansımadığı bildirilmektedir.

TİS Kapsamı ve Vergi İstisnası Sorunları

– Avrupa Birliği ülkelerinde toplu iş sözleşmeleri (TİS) kapsamı genişledikçe asgari ücretli oranları düşmektedir. Türkiye'de ise asgari ücret, yüksek bir oranla TİS kapsamı altında bulunmaktadır.

– Asgari ücrette vergi istisnası uygulaması, çalışanlar için olumsuz sonuçlar doğurmakta ve daha fazla vergi ödemelerine neden olmaktadır. 2000 yılında gelir vergisi ilk dilimi asgari ücretin 22 katıdır, ancak 2025'te bu oran 6,1 katına gerilemiştir.