Ankara Barosu'na bağlı görme engelli avukat Turhan İçli, 3 Aralık Dünya Engelliler Günü dolayısıyla yaptığı açıklamada, 2026 yılı merkezi yönetim bütçesinde engellilere ayrılan kaynağın yüzde 2'nin altında kalmasına karşı çıktığını belirtti.
İçli, bu durumun “sosyal adalet, hukuk, anayasa ve insanlık vicdanı ile çeliştiğini” ifade ederek, engellilerin nüfus oranlarına uygun bir bütçe dağılımı talep etti.
Ayrıca, engellilerin ihtiyaçlarını karşılamak üzere bağımsız bir bütçeye sahip “Engelliler Bakanlığı” kurulması gerektiğini vurguladı.
ENGELLİLER İÇİN AYRILAN BÜTÇE YÜZDE 2’NİN ALTINDA
Engellilerin Haklarına Erişim Platformu Sözcüsü olarak görev yapan Turhan İçli, TBMM Genel Kurulu'nda 8 Aralık'ta başlayacak olan ve 14 gün sürecek 2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifi üzerine değerlendirmelerde bulundu. Engellilere ayrılan bütçe payının, toplumda var olan nüfus oranının çok gerisinde kaldığını hatırlatarak şunları söyledi:
“Bütçe hakkı 1215 senesindeki Magna Carta Libertatum ile insanlık gündemine girmiştir. Bütçeler, devletlerin vatandaşlarından topladığı dolaylı ve dolaysız vergilerden oluşur ve bu nedenle halkın malı ve zenginliğidir. Devletlerin bu bütçeleri halk için harcaması gerekmektedir. Ancak, son yıllarda gördüğümüz gibi, 2026 bütçesi ve önceki bütçelerde, kaynaklar halktan alınıp patronlara ve şirketlere aktarılmaktadır. Engelliler, kadınlar, çocuklar ve gençler bu bütçeden gereken payı alamamaktadır. Türkiye’de engelli nüfusu yüzde 12, yani 10 milyon insan engelli. Fakat 2026 yılı bütçesinden engellilere düşen pay yüzde 2'nin altında kalmaktadır.”
Bu durumun, sosyal adalet ilkelerine, hukuka, Anayasa'ya ve insanlık vicdanına aykırı olduğunu belirten İçli, engellilerin bütçeden hak ettikleri payı ve nüfus oranlarına uygun bir bütçe talep ettiklerini dile getirdi.
“3 ARALIK’A OLDUKÇA KAYGILI GİRİYORUZ”
İçli, 3 Aralık Dünya Engelliler Günü vesilesiyle engellilerin karşılaştığı zorluklara ve hak kayıplarına vurgu yaparak, “3 Aralık, engellilerin sorunlarını kamuoyuna taşıdığı önemli bir gün. Ancak, bu 3 Aralık’a kötü bir ruh haliyle giriyoruz. Çünkü son zamanlarda engellilerin hakları bir bir ellerinden alınıyor” ifadelerini kullandı.
ÖTV'SİZ ARAÇ DÜZENLEMESİ: “ENGELLİLER İÇİN ARAÇ ALMAK İMKÂNSIZ HALE GELDİ”
Son yıllarda yapılan düzenlemelerin, engellilerin ÖTV'siz araç edinme hakkına ciddi kısıtlamalar getirdiğini dile getiren İçli, bu araçları beş yılda bir yenileyebildiklerini ancak bu sürenin 10 yıla çıkarıldığını ve araçlarda yüzde 40 yerlilik şartı getirildiğini hatırlattı.
Ülkede bu şartı yerine getiren araç sayısının oldukça kısıtlı olduğunu ve bu araçların engellilerin gereksinimlerini karşılamadığını belirten İçli, gerekli olan lift sistemli araçların fiyatlarının mevcut limitlerin çok üzerinde olduğunu aktardı. Engellilerin ÖTV muafiyeti ile yalnızca yaklaşık 2 milyon 800 bin TL'lik araçları alabileceğini belirten İçli, bu sınırın kaldırılmasını ve ilgili düzenlemenin iptal edilmesini talep etti.
“ENGELLİLERİN ERKEN EMEKLİLİK HAKKI KALDIRILDI”
İçli, benzer şekilde engellilerin emeklilik şartlarının da ağırlaştırıldığını ve erken emeklilikte esas alınan “engellilik oranının” kaldırıldığını söyledi. Yeni düzenlemeyle, meslekte kazanma ve iş gücü kaybı oranının baz alındığını dile getiren İçli, bu değişikliğin engellilerin erken emeklilik hakkını ortadan kaldırdığını kaydetti. Bu düzenlemelerin iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurduklarını ve iptal talep ettiklerini ifade etti.
“ENGELLİLER BAKANLIĞI KURULMALI”
İçli, mevcut yapı içerisinde engelli sorunlarının yalnızca Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü üzerinden çözülemeyecek kadar büyük olduğunu belirterek, bağımsız bir “Engelliler Bakanlığı” kurulması gerekliliğinin altını çizdi.
Engellilerin fiziksel çevreye, bilgiye, haklara ve hizmetlere erişiminde önemli engeller bulunduğunu ifade eden İçli, kapsamlı bir engelliler yasası çıkarılması gerektiğini vurgulayarak, toplumda engellilere karşı sürdürülen olumsuz düşüncelerin köklü bir ayrımcılık yasasına ihtiyaç duyulduğunu dile getirdi.
PARLAMENTER SİSTEM TALEBİ
İçli, Türkiye'deki siyasi ve idari yetkilerin büyük oranda Cumhurbaşkanı'nın elinde toplandığını belirterek, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin parlamentoyu devre dışı bıraktığını ifade etti.
Önceleri derdini çözmek amacıyla parlamenterlere başvurduklarını fakat mevcut sistemle bu imkânın kalmadığını belirten İçli, demokratik parlamenter rejim talebinin engellilerin temel taleplerinden biri olduğunu söyledi.
