CHP Genel Başkan Yardımcısı Aylin Nazlıaka, kadınlara seçme ve seçilme hakkının tanınmasının 91’inci yılı dolayısıyla bir açıklamada bulunarak Türkiye'nin siyasal temsil alanında geriye gittiğini vurguladı. Uluslararası raporların ortaya koyduğu duruma dikkat çeken Nazlıaka, Türkiye’nin kadın temsilinde dünya sıralamasında hızla alt sıralara düştüğünü belirtti.
Kadın Haklarının 91 Yıllık Tarihi
Açıklamasına Cumhuriyet’in ilk yıllarına ve kadınların demokrasi mücadelesindeki yerine değinerek başlayan Nazlıaka, şunları söyledi:
“Gazi Mustafa Kemal Atatürk’ün önderliğinde 23 Nisan 1920’de açılan Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde ilk başlarda yalnızca erkek milletvekilleri bulunuyordu. Ancak Cumhuriyet’in kuruluş mücadelesinde kadınlar ve erkekler yan yana, aynı kararlılıkla bağımsızlık için mücadele ettiler. 5 Aralık 1934’te kadınların Meclis’e seçme ve seçilme hakkını kazanması, Türkiye’nin demokrasi tarihinde önemli bir sıçrama yaratan dev bir adımdır.
Bu büyük kazanımın ardından 1935 seçimlerinde kadınlar hem aday hem de seçmen olarak siyasal yaşama güçlü bir iradeyle katıldılar. Büyükşehirlerde kadınların oy verme oranı erkeklerle neredeyse eşit hale geldi. 17 kadın milletvekili Meclis’e girdi ve bir sonraki seçimle bu sayı 18’e yükseldi. Yüzde 4,6’lık temsil oranı ile parlamentoda kadın temsilinde dünya ikincisi olduk.”
“Türkiye, 185 Ülke Arasında 126’ncı Sırada”
Açıklamasına devam eden Nazlıaka, uluslararası araştırmaların ortaya koyduğu güncel tabloya da dikkat çekti:
“Geldiğimiz nokta oldukça üzücü. Birleşmiş Milletler Kadın Birimi ve Parlamentolararası Birlik tarafından yayımlanan Siyasette Kadın 2025 raporu, Türkiye’nin 185 ülke arasında 126’ncı sıraya gerilediğini göstermektedir.
Günümüzde TBMM’deki toplam 592 milletvekili arasından sadece 118’i kadındır. Suudi Arabistan ve Guatemala gibi ülkelerin bile Türkiye’yi geride bırakmış olması, AKP hükümetinin kadınları sistematik bir şekilde siyasetin dışına iten politikalarının bir sonucudur. Bakanlık seviyesinde ise 189 ülke arasında 173’üncü sırada yer alıyoruz.
Bu durum, kadınların büyük bedellerle elde ettiği hakların hala ciddi tehditlerle karşı karşıya olduğunu net bir şekilde göstermektedir. Toplumsal cinsiyet eşitliği, kadınların yanı sıra demokrasiyi savunan ve adalet talep eden herkesin ortak mücadelesidir.
Katılımcılığın olmadığı bir ülkede demokrasi söz konusu olamaz. Bu nedenle siyasette, çalışma hayatında, kültürde, sanatta, sporda; kısacası hayatın her alanında eşit olmak için kararlılıkla mücadelemiz devam etmektedir.”
“Kadın Temsili Açısından 148 Ülke Arasında 136'ncı Sıradayız”
Nazlıaka, OECD raporunun da durumu ciddi bir şekilde ortaya koyduğunu belirterek şunları ekledi:
“Ekonomik Kalkınma ve İşbirliği Örgütü’nün (OECD) Nisan 2025 raporu, durumun vahametini bir kez daha doğrulamaktadır. OECD ülkelerinde kadınların siyasete katılım oranı yüzde 34 iken, Türkiye’de bu oran yüzde 19.8’de kalmaktadır.
Aynı raporda kabinede kadın temsili oranının OECD’de yüzde 35, Türkiye’de ise yalnızca yüzde 5,6 olduğu belirtilmiştir. Bu göstergelerle kabinede kadın temsili açısından 148 ülke arasında 136'ncı sıradayız.”
“Siyaset, Kadınları Sistematik Biçimde Dışlıyor”
Açıklamalarında Nazlıaka, çok partili sistem boyunca kadınların Meclis’teki varlığının her zaman düşük kaldığını vurguladı:
“Kadınların ulusal meclislerde ve yerel yönetimlerde gerçek temsilinin ölçütü olan yüzde 33’lük kritik eşik dahi hâlâ elde edilememiştir. 1934’ten bu yana yapılan 24 genel seçimde Meclis’te görev yapan 11 bin 985 milletvekili arasından yalnızca 717’si kadın olmuştur. Bu durum, siyasetin kadınları sistematik olarak dışladığını açıkça ortaya koymaktadır.
2023 seçimleriyle HÜDA-PAR ve Yeniden Refah Partisi’nin Meclis’e girmesi, Cumhuriyet tarihindeki en cinsiyetçi parlamentonun oluşmasına sebep olmuştur. Dönemde 600 milletvekilinin yalnızca 119’u; yani yüzde 19,83’ü kadın olarak seçilmiştir. Önceki dönemde yüzde 17,1 olan temsil oranı, yalnızca yüzde 2,73 artmış olup, bu 'ilerleme' olarak nitelendirilemeyecek kadar düşüktür. Son seçimlerde de yüzde 33’lük kritik eşik hedefi yine yakalanamamıştır.”
“Eşit Temsil İçin Yönetim Anlayışını Köklü Bir Şekilde Değiştireceğiz”
Nazlıaka, CHP’nin 39. Olağan Kurultayı’nda kabul edilen yeni program ile kadın temsiline dair belirgin bir yol haritası çizildiğini söyledi:
“Partimiz, 39. Olağan Kurultay’da programını değiştirerek bu eşitsizliği tersine çevirecek bir yol haritasını net bir şekilde ortaya koymuştur. Siyasi partilerin devlet kurumları ile bütünleşmesinin önüne geçecek yasal düzenlemeleri gerçekleştireceğiz. Partileri, devlet kaynaklarına değil toplumsal desteğe dayalı kuruluşlar olarak yapılandıracağız.
Siyasal hayata vatandaşların katılımını engelleyen tüm engelleri kaldırmayı hedefliyoruz. Siyasetin kapsayıcı bir zemin üzerinde yürütülmesi ve demokratik siyasi alanın genişlemesi için kadınların ve gençlerin siyasi partilere ve politik partilerin yönetim organlarına katılımını artıracağız.
Bu kapsamda cinsiyet ve yaş kotaları uygulamaları gerçekleştireceğiz. Kota uygulamalarının yanı sıra gençlerin ve kadınların katılımını artıracak şekilde yönetim anlayışını köklü bir biçimde değiştireceğiz. İlk seçimlerden sonra ülkemize eşitlik gelecektir.”
