Çin'de, 1989 yılında demokrasi yanlısı gösterilerin tırmanmasıyla birlikte hükümet, bu protestoları bastırmak için orduya başvurma kararı aldı. Ancak Pekin'de sıkıyönetimi uygulamaktan sorumlu olan 15 bin askerin komutanı Tümgeneral Xu Qinxian, kendisine verilen bu emre karşı çıktı.
O dönemde yetkililer, Xu'nun itirazını kamuoyuna duyurmadı ve beş yıl hapis cezasına çarptırıldığı hala bilinmiyordu. Şimdi ise Xu'nun yargılamasına dair yaklaşık altı saatlik sızdırılan video, devletin yıllardır gizlemeye çalıştığı gerçekleri su yüzüne çıkarıyor.
Bu videoda, Mart 1990'da Tiananmen Meydanı'nın kanlı bir şekilde boşaltılmasından dokuz ay sonra gerçekleştirilen Xu'nun gizli askeri mahkemesi görüntüleniyor.
'İyi ve Kötüler İç İçe Geçmişti'
İngiliz dergisi The Economist'in haberine göre, Xu Qinxian, Halk Kurtuluş Ordusu'nun (PLA) 38. Ordu Birliği'nin komutanıydı. 20 Mayıs 1989'da, zırhlı araçlarla yaklaşık 50 bin askerin Pekin'e gönderilmesi planlanıyordu ve Xu'nun birlikleri bu operasyonda önemli bir rol oynuyordu. Ancak Xu, verilen emre karşı çıktı.
Videoda, neredeyse boş bir mahkeme salonunda bir askeri yargıç tarafından sorgulanan Xu, sakin ve pişmanlıktan uzak bir ses tonuyla kararını savundu. Asker ve sivillerin iç içe geçmiş durumda olduğuna dikkat çeken Xu, “İyi insanlar ve kötü insanlar karışmıştı. Ordu ve siviller bir aradaydı. Kimi vuracaktım? Nasıl bir uygulama yapılabilirdi?” ifadelerini kullandı.
Binlerce İnsan Hayatını Kaybetti
Xu, birliklerin harekete geçirilmesinin “çok ciddi sonuçları” olacağına inandığını ve tarihe bir “suçlu” olarak geçmek istemediğini açıkladı. Emri birebir uygulamayı reddettiğini, ancak üstlerinden gelen talimatı ilettiğini kabul etti.
Fielded operations resulted in the PLA's violent clearing of Tiananmen Square, which is estimated to have caused thousands of fatalities. The Chinese government has yet to provide an official death toll.
Çin’de Erişim Engeli
Sızdırılan videonun Çin'de erişime kapatıldığı bildirildi. Xu'nun 2021 yılındaki vefatının ardından ona duyulan saygı mesajlarının da Çin sosyal medya platformlarından silindiği kaydedildi. Ancak video yurt dışında hızla yayıldı.
Videoyu internet ortamında paylaşan kişinin, Tiananmen protestolarına katılan ve daha sonra ABD'ye göç eden tarihçi Wu Renhua olduğu öğrenildi. Wu, videoyu nasıl edindiği hakkında herhangi bir açıklama yapmadı.
Tarihçi, X platformunda yaptığı bir paylaşımda sızıntının, Çin Komünist Partisi veya ordudaki iç güç mücadeleleriyle ilgili olmadığını öne sürdü. Bununla birlikte, videonun internete sızmasının hemen ardından Devlet Sırları Bürosu Başkanı ve yardımcısının görevden alındığı ilan edildi. Resmi bir bağlantı olmamakla birlikte, bu durumu sızıntı ile ilişkilendiren spekülasyonlar hızlıca yayıldı.
