ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES
Büyük İstanbul depremi için süre daralıyor. Uluslararası bilimsel yayınlarda Marmara'da 7.0 şiddetinde bir depremin kaçınılmaz olduğu belirtiliyor. Marmara için zaman daralırken, afete hazırlık adına önlemler alınmamakta, nüfus yoğunluğu yeni projelerle artırılmakta. Bilim insanlarının depreme hazırlık konusundaki uyarıları yıllardır göz ardı ediliyor. Bilim Akademisi üyesi Prof. Dr. Okan Tüysüz, “Marmara’da bir deprem olursa 80 bin civarında binanın yıkılacağı öngörülüyor. İstanbul içinden çıkılmaz bir hâle gelir. Nüfusu artırmamak gerekiyor” ifadelerini kullandı.
Prof. Dr. Tüysüz, Marmara’da bir depremin aniden meydana gelmesinin şaşırtıcı olmayacağını vurgularken, “Afete hazır olmamız gerekiyor ama bu konuda pek ümitli değilim. 73 yaşındayım. 53 yıldır arazide fayların üzerinde çalışıyorum. Ancak bu süre içinde hocalarımızın uyarılarına kulak veremediğimiz gibi, yapılan çağrılara da gereken önemi veremedik.” şeklinde konuştu. Prof. Dr. Okan Tüysüz ile beklenen Büyük Marmara depremini, alınması gereken önlemleri ve Türkiye’nin deprem gerçeğini konuştuk.
DEPREM UYARILARI DİKKATE ALINMIYOR
Science dergisinde yayımlanan çalışma, Marmara Denizi'nde 7.0 büyüklüğünde bir deprem olasılığını yeniden gündeme getiriyor. Bunun hakkında ne düşünüyorsunuz?
Science dergisinde 15-20 gün önce İTÜ uzmanlarının da İstanbul'daki tehlikeleri bildirdiklerini belirten Prof. Dr. Tüysüz, “17 Ağustos 1999'da deprem olduğunda Marmara'daki tehlike ortaya çıkmıştı. O dönemde başbakanlık öncesinde uyarılarda bulunduk ancak hiçbir önlem alınmadı. Sonrasında 12 Kasım Düzce depreminde 1000 kişi hayatını kaybetti.” dedi.
KAÇAK YAPILARLA AFET RİSKİ ARTAR
Vatandaşlar nasıl tedbir alabilir ki? En fazla güvenli bir binaya taşınabilir…
Eğitimle olur. Şili, 1960’taki büyük depremin ardından yapı güvenliğine ciddi önem vererek yönetmelikler oluşturdu. Yüksek denetimle günümüzde 8 büyüklüğündeki depremlerde kimse zarar görmüyor. Oysa biz Marmara'da planlı bir yerleşim oluşturamadık. İstanbul’dan gelen göçler, gecekondu inşaatlarını artırdı. İmar affı çıkararak kaçak yapılar olanak tanımak, çözüm değildir. Afet yönetimi eğitimi, ilkokuldan itibaren verilmelidir.”
Son olarak Marmara'da 48 yıkıcı deprem oldu. Beklenen deprem en yıkıcısı olabilir mi?
Bazı bölgelerdeki geçmiş depremlerin büyüklüğü, ancak tahmin edilebilmekte. “İzmit Körfezi’nden Büyükçekmece’ye kadar olan kısım henüz kırılmadı. Bu fay kırılırsa tahminen 7.2 büyüklüğünde bir deprem bekleyebiliriz” dedi.
EKONOMİ DE ETKİLENEBİLİR
İstanbul nüfusunu ve sanayisini nasıl etkiler?
İstanbul, Türkiye ihracatının %30’unu karşılarken, burada yaşayan 16 milyon insanın fazla olması, afet riskini artırıyor. “İstanbul'un nüfusu 8 milyonken, 8 milyon insan etkilenirdi ama şimdi 16 milyon var. Yeni yerleşimlerle bu sayı daha da artabilir ve depremin etkisi çoğalabilir.” dedi. Prof. Dr. Tüysüz ayrıca, “6 Şubat depremlerinin maliyeti 148 milyar dolarken, deprem öncesi 1 TL'lik hazırlık yaparsanız 15 TL'lik zararı önleyebilirsiniz.” şeklinde konuştu.
İSTANBUL'DA KENTSEL DÖNÜŞÜM YETERSİZ
Kentsel dönüşüm çalışmaları yeterli mi?
İstanbul’da çarpık bir şehirleşme var. Kentsel dönüşüm ise bu durumu iyileştirmek için yapılmalı. “Depremde bir bina yıkıldığında o sokağa bir daha girmemiz mümkün olmaz. Kentsel dönüşüm çarpık yapılaşmayı ortadan kaldırmalı ve nüfusu artırmamalıdır.” dedi.
DEPREM GÜNDEMİ
Marmara depremi ne zaman olabilir, bununla ilgili elinizde veri var mı?
Geçmiş verilere göre Marmara bölgesinde 200.-250 yılda bir deprem olduğu tespit edilmiştir. Bu alanların gidişatı, büyük bir deprem olasılığını ortaya koymaktadır. “İstanbul’da deprem aniden meydana gelse şaşırmamak gerekir” dedi.
RİSKLİ İLLER
Son olarak hangi iller riskli?
Bingöl Yedisu, Türkiye'nin en önemli deprem hatlarından birisidir. “Bu alan kırıldığında 7’den büyük bir deprem oluşabilir. Üst kısımdaki faylardan biri kırılırsa, diğerleri de tetiklenecektir.”
DEPREME HAZIRLIK ADIMLARI
Somut olarak neler yapılmalı?
Birinci adım eğitimdir. “Afetlere yönelik kuralların siyasi baskılara maruz kalmaması gerekmektedir. İmar affı gibi uygulamalar ise insanları kendi mezarını kazma imkânı vermektedir. Bu durum değişmedikçe afetler etkili olmaya devam edecektir.”
ÜMİTSİZİM
Türkiye’nin afetlere hazırlık durumu hakkında görüşleriniz nedir?
Afete hazırlıklı olmamız gerektiğini düşünüyorum ama buna dair umudum yok. Uzun yıllardır çalışmalar yaparak insanlara bilinç aşılamaya çalışıyorum ancak sonuçları görmekte zorlanıyorum.”
