Günümüzde internet, günlük hayatın ayrılmaz bir parçası haline geldi ve ekran başında geçirilen zamanın zihinsel sağlık üzerindeki etkileri tartışılmaya devam ediyor.
Finlandiya'daki Aalto University tarafından gerçekleştirilen yeni bir araştırma, tüm dijital aktivitelerin zihinsel iyilik hâli üzerinde aynı etkiye sahip olmadığını ortaya koydu.
Araştırmaya göre, haber okuma alışkanlığı stresle ters orantılı bir ilişki gösterirken, online alışveriş ve sosyal medya kullanımı ise stres artışıyla güçlü bir bağ kuruyor.
GERÇEK İNTERNET KULLANIMI ÜZERİNE ARAŞTIRMA
Çalışmada Almanya’da yaşayan yaklaşık 1.500 yetişkin yedi ay boyunca gözlemlendi. Katılımcıların cep telefonları ve masaüstü bilgisayarlardan gerçekleştirdiği internet kullanımı özel bir yazılım aracılığıyla doğrudan ölçüldü.
Araştırmacılar, özellikle kişisel beyanlara dayalı tahminler yerine gerçek kullanım verilerini analiz etti. Yaklaşık 47 milyon internet sitesi ziyareti ve 14 milyondan fazla uygulama oturumu, aylık stres anketleri ile birlikte değerlendirildi. Stres düzeyi; kontrol hissi, baskı ve gündelik hayattaki belirsizlik algısıyla ölçüldü.
HABER OKUMANIN STRESİ AZALTIYOR
Araştırmanın en dikkat çekici bulgularından biri, haber okuma alışkanlığının stresle negatif ilişki göstermesi oldu. Özellikle kısa süreli haber takibinin daha düşük stres seviyeleriyle bağlantılı olduğu tespit edildi.
Çalışmanın başyazarı Mohammed Belal, “Beklenmedik şekilde, haber sitelerinde daha fazla zaman geçiren kişilerin daha düşük stres bildirdiğini gördük” dedi. Belal, yüksek stres yaşayan bireylerin ise haberlerden uzaklaşma eğiliminde olduklarını belirtti.
Araştırmacılara göre, haber takibi, günlük rutinin devamını sağlarken, bireylere kontrol ve düzen hissi kazandırabiliyor. Benzer şekilde e-posta ve üretkenlik araçlarının kullanımı da stres seviyelerinde düşüşle ilişkilendirildi.
ONLİNE ALIŞVERİŞ VE SOSYAL MEDYADA STRES ARTIRIYOR
Araştırmada online alışveriş, stres artışı ile en güçlü bağlantı kurulan dijital aktivitelerden biri olarak dikkat çekti. Sürekli karar verme, harcama kaygısı ve fiyat karşılaştırmaları, zihinsel yükü artırıyor.
Sosyal medya ve dijital eğlence platformları da stresle pozitif ilişki gösterdi. Sürekli bildirimler, dikkat dağılması ve başkalarıyla kıyaslamalar, stresin artmasına katkıda bulunuyor.
Belal, “Önceki çalışmalar bu platformların stres azaltmak için kullanıldığını gösteriyordu. Ancak bizim bulgularımız, sosyal medya ve online alışveriş kullanımındaki artışın, farklı kullanıcı gruplarında stres artışıyla ilişkili olduğunu gösteriyor” dedi.
OYUN VE STRES ARASINDAKİ FARKLAR
Dijital oyunların etkisi ise kişilerin mevcut stres düzeyine göre değişiklik gösterdi. Yüksek stres grubundaki bireylerde oyun süresinin artması stresi daha da artırırken, düşük stres grubunda kısa süreli oyunların rahatlatıcı olabildiği gözlemlendi.
Araştırmacılar, oyunların bazı kullanıcılar için bir kaçış mekanizması işlevi gördüğünü, fakat yoğun stres altında bunun iyileşmeyi geciktirebileceğini ifade etti.
CİHAZ TÜRÜ VE KULLANIM ZAMANI ÖNEMLİ
Mobil cihaz kullanımı, masaüstü bilgisayarlara göre stres ile daha güçlü bir ilişki sergiledi. Akıllı telefonların sürekli erişilebilirlik ve anlık tepki beklentisi yaratmasının bu durumu güçlendirdiği belirtildi.
Ayrıca, stres ölçümüne daha yakın zaman dilimlerinde yapılan internet aktivitelerinin, stres seviyeleriyle daha kuvvetli bağlantılar kurduğu belirlendi.
KİŞİSEL FAKTÖRLERİN ETKİSİ
Araştırmaya göre, kadınlar genel olarak erkeklere kıyasla daha yüksek stres bildirdi. Yaş ve gelir düzeyi arttıkça stres seviyelerinin düştüğü gözlemlendi. Gelirin, stres üzerindeki en güçlü koruyucu faktör olduğu vurgulandı.
Araştırmacılar, internet kullanımının etkilerinin kişisel bağlamdan bağımsız değerlendirilemeyeceğini ifade etti.
GENEL YASAKLAR ÇÖZÜM OLMAYABİLİR
Araştırmacılardan Juhi Kulshrestha, dijital alışkanlıklar ile stres arasındaki ilişkinin yönünün net olmadığını belirterek, “İnsanlar stresli oldukları için mi sosyal medya ve alışveriş sitelerine yöneliyor, yoksa bu platformlar mı stresi artırıyor, bunu daha fazla incelememiz gerekiyor” dedi.
Kulshrestha, belirli internet kullanım türlerine yönelik genelleme yapan yasakların sorunu çözmeyebileceğini, hatta bazı kullanıcılar için önemli bir destek mekanizmasını ortadan kaldırabileceğini vurguladı.
Araştırma, Journal of Medical Internet Research dergisinde yayımlandı.
