İran’da artan yaşam pahalılığı ve enflasyon sebebiyle 28 Aralık 2025 tarihinde başlayan protestolar, temel tüketim ürünlerinde ciddi fiyat artışlarını beraberinde getirdi. Özellikle yağ, et ve yumurta gibi gıda maddelerinde meydana gelen bu artışlar, toplumda büyük bir etki yarattı.
Hükümet, artan yaşam maliyetlerinin vatandaşları olumsuz yönde etkilemesini önlemek amacıyla çeşitli yeni ekonomik tedbirler sunmaya başladı. Bu bağlamda gündeme gelen 'Kalabarg' isimli elektronik kupon uygulaması, hanelerin süt, peynir, yağ, pirinç, et ve yumurta gibi temel gıda ürünlerine daha kolay ulaşmalarını sağlamayı hedefliyor.
Kalabarg sistemi, devlet tarafından vatandaşlara sunulan dijital bir belge veya kredi mekanizması olarak işlev görüyor ve döviz sübvansiyonlarından doğan rantın azaltılmasına odaklanıyor.
“Bazı Ürünlerin Fiyatlarında Gerileme Başladı”
Protestolar öncesinde de hızla artan fiyatlar, kamuoyunda büyük yankı uyandırmış ve bazı ürünler market raflarında kısa süreliğine bulunamaz hale gelmişti. Yetkililer ve sektördeki temsilciler, bu durumun spekülatif hareketler, dağıtım zincirindeki aksamalar ve ekonomik baskılarla ilgili olduğunu aktarıyor. Ancak son günlerde zincir marketler başta olmak üzere perakende satış noktalarında temel ürünlerin yeniden temin edildiği ve belli ürünlerde fiyatların düşmeye başladığı belirtiliyor.
Hükümet, alınan tedbirlerin piyasalarda kısmi bir rahatlama sağladığını ve gelecekte fiyat istikrarının güçlendirilmesinin planlandığını vurguluyor.
“Halk Olarak Birçok Sorunla Karşı Karşıya Kaldık”
İran halkı, yaşanan protestoların ardından hayat pahalılığıyla başa çıkmak için atılan adımlara tedbirli bir şekilde yaklaşıyor. İranlı Zohre Nosrati, “Geçmişe göre ekonomideki olağan dışı durumlar nedeniyle fiyatlarda artış var. Hükümetin yaşam pahalılığını önlemek için aldığı kararları görüyoruz. Ancak halk olarak birçok zorlukla karşılaştık ve bunu da aşacağımıza inanıyorum.” şeklinde konuştu.
Diğer bir İranlı, Ali Rıza Ekberi ise, “Hükümetin elektronik kupon desteği fayda sağladı ancak yeterli değil. Fiyatlar geçmişe göre yükseldi. Yine de, gördüğünüz gibi halk alışverişlerine devam ediyor.” ifadelerini kullandı.
Tercihli Döviz Kuru Uygulaması
İran hükümeti, döviz kurundaki ani dalgalanmaları önlemek ve fiyat artışlarını kontrol altına almak amacıyla tercihli döviz kuru uygulamasını yeniden düzenlemeyi planladığını duyurdu. Uzun zamandır yürürlükte olan bu sistem, bazı temel ürünlerin ithalatında dövizin serbest piyasa kurunun altında bir fiyatla ithalatçılara tahsis edilmesini öngörüyor.
Ancak düşük kurdan sağlanan dövizin amacına uygun kullanılmaması, ithal edilen ürünlerin beklenen fiyat seviyesinden piyasaya sunulmaması ve dağıtım zincirindeki denetim eksiklikleri nedeniyle uygulama yoğun eleştirilere maruz kaldı. Ekonomi çevreleri, tercihli döviz kurunun zamanla bir rant mekanizmasına dönüştüğünü ve fiyat artışlarını engellemede yetersiz kaldığını belirtiyor.
