İran, Hürmüz Boğazı’nı Kapatırsa Ne Olur?

Ortadoğu’daki gerilimin artmasıyla birlikte, dünya enerji piyasası için kritik öneme sahip Hürmüz Boğazı’na dikkatler çevrildi. İran’ın bu su yolunu kapatması veya gemi geçişlerini tehlikeli hale getirmesi, petrol fiyatlarının ani yükselişine ve küresel ekonomide dalgalanmalara yol açabilir.

Hürmüz Boğazı Neden Bu Kadar Kritik?

Basra Körfezi’ni Umman Denizi ve Hint Okyanusu’na bağlayan Hürmüz Boğazı’nın kuzeyinde İran, güneyinde ise Birleşik Arap Emirlikleri ve Umman bulunmaktadır. Yaklaşık 161 kilometre uzunluğundaki boğazın en dar noktası 33 kilometre, çift yönlü gemi geçiş koridorları ise yalnızca ikişer mil genişliğindedir.

Bloomberg'de yayımlanan bir analize göre, 2025 verilerine göre Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt, Birleşik Arap Emirlikleri ve İran’dan günlük yaklaşık 16,5–16,7 milyon varil ham petrol ve kondensat bu rutu kullanarak taşınmaktadır. Bu miktar, dünya deniz yoluyla taşınan petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birine tekabül etmektedir.

Ayrıca boğaz, sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) için de kritik bir öneme sahiptir. Küresel LNG arzının yaklaşık yüzde 20’si (büyük ölçüde Katar kaynaklı) bu rotadan geçmektedir.

İran Gerçekten Boğazı Kapatarak Tehdit Edebilir Mi?

Uluslararası hukuka göre deniz boğazlarında “zararsız geçiş” engellenemez. Bu nedenle, İran’ın trafiği durdurabilmesi için fiili güç kullanması veya güç tehdidinde bulunması gerekmektedir.

İran Parlamentosu, haziran ayında nükleer tesislere yönelik ABD saldırılarının ardından boğazın kapatılması yönünde bir çağrı yapmıştı. Ancak nihai karar, dini lider Ali Hamaney tarafından verilmelidir.

İran donanmasının boğaza doğrudan müdahalesi, bölgede devriye gezen Batılı deniz güçlerinin sert karşılığıyla karşılaşabilir. Fakat Tahran’ın seçenekleri bununla sınırlı kalmamaktadır. Kıyı şeridine hâkim konumu sayesinde, hızlı devriye botlarıyla taciz, füze ve insansız hava araçlarıyla tankerleri hedef alma veya deniz mayınları döşeme gibi taktikler mümkündür.

Benzer stratejiler, Yemen’de İran destekli Husiler tarafından Kızıldeniz’e açılan Bab el-Mendeb Boğazı’nda uygulanmış ve gemi trafiğinde önemli bir düşüşe neden olmuştur. Ocak ayında Kızıldeniz ve Aden Körfezi’nden geçen gemi sayısı, 2022–2023 ortalamasına göre yaklaşık yüzde 65 oranında azalmıştır.

Petrol Fiyatları Nasıl Etkilenecek?

Ortadoğu’daki gerilim, henüz sevkiyatlar kesintiye uğramasa bile petrol fiyatlarını artırmış durumda. Brent petrolü ocak ayı sonunda varil başına yaklaşık 70 dolar seviyesinde işlem görürken, son altı ayın en yüksek seviyesine ulaşmıştır.

Uzmanlara göre, Hürmüz Boğazı’nın birkaç günden fazla kapanması, enerji piyasaları için bir “kâbus senaryosu” oluşturur. Alternatif bir deniz rotası olmadığından, olası bir arz şokunun fiyatları hızla yukarı taşıması muhtemeldir. Kpler analistlerinden Muyu Xu, İran’ın boğazı sadece bir gün kapatmasının bile petrol fiyatlarını 120–150 dolar aralığına yükseltebileceğini öngörmüştür.

İran Da Zarar Görür Mü?

Boğazın kapanması sadece küresel piyasaları değil, İran ekonomisini de doğrudan etkileyecektir. Tahran, petrol ihracatının büyük bir kısmını bu güzergah üzerinden gerçekleştirmektedir. Ayrıca, İran petrolünün en büyük alıcısı olan Çin’le olan ilişkiler de risk altına girebilir.

Geçmişte İran, yaptırımlara tepki olarak bölgede gemilere el koyma ve taciz gibi adımlar atmış; ancak Hürmüz Boğazı’nı tamamen kapatma tehdidini uygulamaya koymamıştır.

Mevcut durumda, İran’ın boğazı tamamen kapatmasından ziyade, geçişleri riskli ve maliyetli hale getirerek küresel enerji piyasaları üzerinde baskı oluşturması daha olası bir senaryo olarak değerlendirilmektedir.