Çanakkale Savaşları Enstitüsü tarafından gerçekleştirilen bir araştırma, 1915 yılının Kasım ayında meydana gelen bir felaketi Türk arşiv belgeleri ve subay hatıraları ile gün ışığına çıkardı. Enstitü Başkanı Prof. Dr. Murat Karataş'ın yaptığı bu çalışma, Çanakkale'de Mehmetçik’in, sel ve kar fırtınasıyla karşılaştığı zorunlulukları tüm gerçekliğiyle ortaya koydu. 26 Kasım 1915'te başlayan ve 3 gün süren fırtınanın, cephede ikinci bir Sarıkamış faciasını doğurduğunu belirten Prof. Dr. Karataş, “Sarıkamış felaketi gibi, Çanakkale’deki askerlerimiz de benzer bir durumla karşılaştı. Aniden bastıran sağanak yağış, Anafarta Ovası’nı göle çevirdi. Ardından gelen kar fırtınası ise ıslak giysileri askerlerimizin üzerinde dondurdu. Siperler suyla doldu, mühimmatlar sele kapıldı ve askerlerimiz dondurucu soğukla baş başa kaldı. Bu şartlar, 'beyaz ölümü' beraberinde getirdi. Arşiv belgeleri, bu üç günlük süre zarfında doğanın adeta 'üçüncü bir ordu' gibi savaştığını ve siperlerin yaşanmaz hale geldiğini göstermektedir” şeklinde konuştu.
'SOĞUĞUN MEHMETÇİK ÜZERİNDEKİ YIKICI ETKİSİNE DAİR ÖNEMLİ VERİLER'
Prof. Dr. Murat Karataş, soğuk havanın etkilerini karşı siperdeki verilerle şu şekilde özetledi:
“Soğuk, üniforma ayırt etmeden herkes üzerinde yıkıcı bir etki yarattı. Müttefik kuvvetler, 28 Kasım tarihini, yaşanan uzuv kayıplarının yoğunluğu nedeniyle 'Donmuş Ayak Günü' olarak hafızalarına kazıdı. İngiliz kayıtlarına göre, harekât süresince 1380 'siper ayağı' vakası meydana gelirken, bu fırtına sebebiyle ek olarak 6 bin 602 donma vakası hastanelere sevk edildi. Yaklaşık 8 bin asker, tek bir kurşun atılmadan muharebe dışı kaldığı bu felaket, soğuğun Mehmetçik üzerindeki yıkıcı etkisinin anlaşılması açısından önemli bir veri sağlamaktadır.”
Felaketin en çok etkilediği birliklerin başında 18, 33, 34, 36 ve 59'uncu alayların geldiğini ifade eden Prof. Dr. Karataş, “O dönem 18'inci Alay Komutanı olan Binbaşı Mustafa’nın raporu, durumun ciddiyetini tek bir cümleyle özetliyor. Komutan, sel ve don olayları sonrası alayının durumunu; 'Adeta büyük bir muharebe vermiş kadar yıpranmıştır' ifadesiyle rapor etmiştir” dedi.
'DOĞANIN ACIMASIZ KOŞULLARIYLA MÜCADELEDE DESTANSIL SABIR SINAVI'
Genelkurmay Başkanlığı arşivlerine göre, resmi kayıtlarda zorlu hava koşulları nedeniyle 53 askerin sel sularında boğularak, 248 askerin donarak şehit olduğu bilgisi bulunmaktadır. Prof. Dr. Murat Karataş, “Kayıp askerlerimiz ve hastaneye kaldırıldıktan sonra şehit düşenler ile birlikte bu sayının daha fazla olduğu aşikardır. Net rakamlar vermek şu an için mümkün olmasa da, birinci el askeri kaynaklar, bu felaket sebebiyle hastaneye dahi gidemeden şehit olan asker sayısının 500 kişiden az olmadığını göstermektedir. Tıpkı Sarıkamış'ta olduğu gibi, Çanakkale’de de askerimiz, düşman ateşinden ziyade doğanın acımasız koşullarına karşı destansı bir sabır testi vermiştir. Bu hazin olayın tüm belgeleri ve detayları, Anafarta Dergisi’nin 29’uncu sayısında tarihe bir not olarak düşüldü” ifadelerini kullandı.
