1997 yılında IBM'in Deep Blue süper bilgisayarının dünya satranç şampiyonu Garry Kasparov'u yenmesi, 2023'te ChatGPT'nin baro sınavını başarıyla geçmesi ve önceki yıl Google DeepMind'ın Uluslararası Matematik Olimpiyatı'nda altın madalya kazanması, yapay zekanın insan becerilerine yaklaşan hatta onları geride bırakan performansını gözler önüne serdi.
Bu gelişmelerin sürekli olarak artarak devam etmesi beklenirken, Elon Musk gibi bazı iş dünyası liderleri, insan zekasını yakalayan veya aşan genel yapay zekanın çok yakında ortaya çıkabileceği görüşünde.
“Yüzde 10’luk Daralma, Deprem Gibi Hissettirebilir”
Khan Academy CEO'su ve TED'in vizyon yöneticisi Salman Khan, Fortune'a yaptığı açıklamada, yapay zeka devriminin pek çok tahminden çok daha hızlı ve sert geçeceğini belirtti. Dünyanın önde gelen yapay zeka uzmanlarından Geoffrey Hinton'ın kitlesel işsizlik konusundaki uyarılarını hatırlatan Khan, küçük bir orandaki düşüşlerin bile büyük ve yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini ifade etti.
Khan, “Eğer beyaz yaka işler yüzde 10 bile küçülürse, bu bir depresyon gibi hissedilir” diyerek konuya dikkat çekti.
İş Kaybı Değil, Kimlik Krizi de Geliyor
Khan, yaşanan sorunun yalnızca iş kaybıyla sınırlı olmadığını vurguladı. Uzun yıllar boyunca orta ve üst sınıf gelirlerle çalışan birçok insanın kimliğinin yaptığı işle doğrudan bağlantılı olduğunu belirtti. Yapay zekanın iş gücüne hızlı girişiyle bu kesimde ciddi bir kimlik krizi yaşanabileceği uyarısında bulundu.
Khan, “Son 20 yıldır iyi maaşlarla çalışan insanların kimliği buna bağlı,” diyerek iş piyasasındaki ani değişimlerin toplumsal etkilerine işaret etti.
Araştırmalar İşsizlik Riskini Doğruluyor
Yapay zekanın iş gücü üzerindeki etkisine dair kesin bir tablo henüz ortaya konmuş değil ancak mevcut araştırmalar riskin arttığını gösteriyor. 2025 yılına ait bir MIT çalışmasına göre, yapay zeka ABD'deki iş gücünün yaklaşık yüzde 12'sinin yerine geçebilir. Bu oran, mevcut seviyenin neredeyse üç katı.
Khan, yapay zeka ve robotik otomasyonun yalnızca ofis çalışanlarını değil, aynı zamanda iş başına çalışma ekonomisini de tehdit ettiğini bildirdi. Waymo ve Tesla gibi şirketlerin sürücüsüz araçlarının ABD genelinde yaygınlaşmasıyla birlikte, bu teknolojinin zamanla norm haline gelebileceğini ve bir milyondan fazla araç paylaşım sürücüsünü etkileyebileceğini öngördü.
Çözüm Önerisi: Ulusal Yeniden Yetkinlik Programı
Salman Khan, New York Times'ta yayımlanan bir yazısında, büyük şirketlerin personel maliyetlerinin veya kârlarının yüzde 1'ini ulusal bir yeniden beceri kazandırma programına ayırmalarını önerdi. Mevcut eğitim programlarının dar kapsamlı ve diğer işlere kolayca aktarılamaz olduğunu vurguladı.
Khan, “Eğer işini kaybeden bir kamyon şoförünün veya kurye çalışanının, bir radyoloji teknisyeni ya da hemşire yardımcısı olmasının yolunu bulamazsak, çok büyük bir sorunla karşı karşıya kalırız. Başka bir çözüm görmüyorum” dedi.
Henüz ekonomide büyük çaplı bir yeniden eğitim seferberliği görülmese de, yapay zeka etkisi işten çıkarmalarla kendini göstermeye başladı. Geçen yıl yaklaşık 55 bin işten çıkarma doğrudan yapay zeka ile ilişkilendirildi. Salesforce, yapay zeka sistemlerini devreye aldıktan sonra 4 bin müşteri hizmetleri çalışanıyla yollarını ayırdı.
Andy Jassy gibi bazı şirket yöneticileri de ilerleyen dönemde yapay zeka kaynaklı kesintilerin devam edeceğine işaret etti.
Khan, bu erken sinyallerin ciddiye alınması gerektiğini vurgulayarak, “Üç yıl sonra işler gerçekten kontrolden çıktığında, bir yıl daha bekleyip çözüm aramaya başlamak çok geç olur” ifadelerini kullandı.
