Birleşmiş Milletler (BM), ciddi bir nakit sıkıntısı yaşamaya başladığını ve faaliyetlerini sürdürmede zorluk çekebileceğini belirtti. Uzmanlar, bu derinleşen mali krizin en büyük sebebinin ABD'nin ödenmemiş aidatları olduğunu vurguluyor.
BM, yıllık milyarlarca dolara ulaşan aidatların, başta ABD olmak üzere bazı ülkeler tarafından ödenmemesi durumunda, temmuz ayına kadar kasasının tamamen boşalabileceği ve kuruluşun mali çöküş riski taşıdığı konusunda uyarıda bulundu.
Mali durumun alarm verici gidişatına dikkat çekmek amacıyla ocak ayında üye ülkelere bir mektup gönderen BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, 2025 yılında rekor seviyede ödenmemiş borçla yılı kapattıklarını bildirdi.
Guterres, mektubunda, “Derinleşen kriz, programların uygulanmasını tehdit ediyor ve mali çöküş riskini artırıyor. Durum yakın gelecekte daha da kötüleşecek.” şeklinde ifadeler kullandı.
GENEL KURUL TOPLANTISI TEHLİKEDE
BM'nin mali zorluklarının arkasında iki ana sebep bulunuyor. Bunlardan biri, bazı üye ülkelerin aidatlarını ödememesi veya geciktirmesi nedeniyle yaşanan nakit krizi. Diğer neden ise BM'nin 1945 yılından bu yana geçerli olan kurallar uyarınca, aidatlar ödenmese bile harcanmamış bütçeyi üye ülkelere geri verme zorunluluğu.
ABD basınına bilgi veren BM yetkilileri, ödenmemiş aidatların yaklaşık yüzde 95'inden ABD'nin sorumlu olduğunu ve Washington'un kuruluşa yaklaşık 2,2 milyar dolar borcunun bulunduğunu aktardı.
Yetkililer, ABD'nin yıllık aidatlarına ek olarak aktif barışı koruma görevleri için yaklaşık 1,9 milyar dolar borcu olduğunu belirtti.
Mali kaynakların sona ermesi halinde New York'taki genel merkezin ağustos ayında kapanmak zorunda kalabileceğini belirten yetkililer, eylülde yapılması planlanan Genel Kurul Toplantısı'nın da iptal edilebileceğini vurguladı.
Alman Kalkınma ve Sürdürülebilirlik Enstitüsü'nde (IDOS) BM Finansmanı Uzmanı Ronny Patz, mali krizin boyutlarını AA'ya değerlendirdi. Patz, BM'nin iki ana bütçesinin bulunduğunu, çekirdek bütçenin her yıl kabul edilen genel bütçe olduğunu ve barışı koruma operasyonları için ayrı bir bütçe oluşturulduğunu söyledi.
Üye ülkelerin zorunlu aidatları ile finanse edilen bu kalemlere ek olarak, mülteci yardımları ve kalkınma projeleri gibi birçok faaliyetin gönüllü katkılara dayandığını belirtti.
Aidatların, ülkelerin ekonomik gücüne göre belirlendiğini ifade eden Ronny Patz, en yüksek katkı payının yüzde 22 ile ABD'ye ait olduğunu, Çin'in ise son yıllarda payını yüzde 20'ye yükselttiğini kaydetti.
Patz, zorunlu aidatların zamanında ödenmemesinin çekirdek bütçeyi olumsuz etkilediğini, gönüllü katkılardaki düşüşün ise insani yardım ve kalkınma programlarını tehdit ettiğini söyledi.
BM Finansmanı Uzmanı Patz, “BM, mali iflas noktasına gelebilir ama bu durum, harcamaların kısılmasıyla bir süreliğine önlenebilir. Ancak harcamaların kısılması, krizin gelecek yıl daha da kötüleşmesine yol açabilir.” yorumunda bulundu.
