Rusya'dan Yaptırımları Aşma Hamlesi

Rusya, Batılı ülkelerin izolasyon çabalarına karşı Kuzey-Güney Uluslararası Ulaştırma Koridoru (INSTC) ile lojistikte ve BRICS Bridge sistemiyle de finansal alanda ekonomik egemenliğini güçlendirmeyi ve yaptırımların etkisini azaltmayı hedefliyor.

Artan jeopolitik gerilimler ve yaptırımlar nedeniyle Akdeniz, Karadeniz ve Baltık Denizi üzerinden lojistik aksaklıklar yaşayan Rusya, INSTC projesi sayesinde Orta Doğu ve Asya’ya erişimini çeşitlendiriyor.

Hindistan'dan başlayarak İran üzerinden Rusya'ya ve oradan Avrupa'ya uzanan 7 bin 200 kilometrelik deniz ve kara ağı ile oluşturulan INSTC, Batı'nın deniz yolları üzerindeki hegemonyasına ve Süveyş Kanalı’ndaki risklere karşı giderek daha önemli bir alternatif koridor olarak öne çıkıyor.

Rusya’nın lojistikteki alternatif arayışları, ülkenin Belçika merkezli SWIFT sisteminden çıkarılması dolayısıyla finans sistemine de yansırken, BRICS ülkelerindeki merkez bankalarının dijital para birimlerini (CBDC) birbirine bağlamayı amaçlayan BRICS Bridge projeleri de önem kazanıyor.

Rusya Merkez Bankası’nın geliştirdiği Mali Mesajlaşma Sistemi (SPFS) ve Eylül ayı itibarıyla kapsamlı kullanıma sunulması beklenen dijital ruble, finanstaki alternatif arayışında önemli araçlar arasında yer alıyor.

Rusya'nın Stratejik Projelerinden INSTC

Rusya'nın son dönem odaklandığı projelerden biri olan INSTC, Hindistan'ın Mumbai limanından başlayarak, İran'ın Basra Körfezi ve Hazar Denizi limanları üzerinden Rusya'ya, oradan da Orta Asya ve Avrupa'ya taşımacılık imkanı sunuyor.

Moskova’nın “ekonomik kale” stratejisinin merkezinde yer alan INSTC, Kremlin’in uluslararası ticaretteki rotasını batıdan doğuya, kuzeye ve güneye kaydırmayı hedefliyor.

INSTC, lojistik verimlilik açısından Süveyş Kanalı rotasına göre mesafeyi yaklaşık yüzde 40 oranında kısaltırken, deniz yoluyla nakliye süresini 45 günden 25 günün altına indirmeyi sağlıyor.

İran’daki eksik demir yolu hatlarının Rusya’nın finansal desteğiyle tamamlanması ve Hazar Denizi'ndeki liman modernizasyonları, konteyner başına maliyetlerde yüzde 30’a varan tasarruf fırsatları sunuyor.

Koridorun geçen yıl yaklaşık 30 milyon ton kapasiteye ulaştığı tahmin edilmekte ve bu hacmin 2030 yılına kadar yıllık 45 milyon tona çıkarılması hedeflenmektedir.

Koridorun Batılı Sistemlerden Bağımsızlığı Hedefleniyor

Rusya, INSTC üzerinden geliştirdiği lojistik ağını dijital finansal yapıyla desteklemek için çalışmalarına devam ediyor. Blokzincir tabanlı gümrükleme sistemleri ve dijital ruble kullanılarak ödeme mekanizmaları tasarlanırken, INSTC’nin Batılı denetim mekanizmaları ve SWIFT'ten tamamen izole edilmesi amaçlanıyor.

Rusya’nın Hindistan ve İran ile arasındaki ticaretin önemli bir kısmı ulusal para birimleri üzerinden yapılmakta; koridorun yaptırımlara karşı korunaklı bir ticaret ağına dönüşmesi hedeflenmektedir.

BRICS ülkeleri merkez bankalarının CBDC'leri kullanarak BRICS Bridge sistemi üzerinden işlem yapmaları da stratejik projeler arasında yer alıyor.

SWIFT’e alternatif bir sistem olarak değerlendirilen ve blokzincir tabanlı bir platformda ödeme sistemi kurulmasını öngören BRICS Bridge, Rusya, Çin, Birleşik Arap Emirlikleri ve İran arasında “kontrollü işlemler” yapılarak ileri pilot uygulama seviyesine ulaşmıştır.

BRICS Bridge, geleneksel bankaların merkez bankalarındaki dijital cüzdanları üzerinden eşler arası veya uçtan uca (P2P) transfer yapılmasını sağlarken, bu sistem muhabir bankacılığa olan ihtiyacı ortadan kaldırmaktadır.

Bazı analistler, bu sistemin özellikle petrol gibi emtia ticaretinde geleneksel sistemlere kıyasla 10 kat daha hızlı ve yüzde 40 daha uygun maliyetli işlemler sağlama potansiyeline sahip olduğunu belirtiyor.

Jeopolitik ve Teknik Zorluklar

Rusya’nın “ekonomik kale” stratejisinin temel unsurları olan INSTC ve BRICS Bridge, ülke için artan önemine rağmen önemli zorluklarla da karşı karşıya kalmaktadır.

İran’daki jeopolitik riskler ve altyapı yatırımı eksiklikleri, koridorun bu bölümünde aksaklıklara neden olurken, ülkedeki 162 kilometrelik Reşt-Astara demir yolu hattının inşasındaki gecikmeler, sevkiyatların hala aktarmalarla yapılmasını kaçınılmaz kılmaktadır. Rusya Enerji Bakanı Sergey Tsivilev, 18 Şubat'ta yaptığı açıklamada, Reşt-Astara demiryolu hattı projesinin başlaması için nihai anlaşmanın 1 Nisan’da yapılacağını duyurmuştu.

Lojistikteki sorunlar maliyetleri artırırken, BRICS Bridge’in yaygınlaşması, özellikle ABD tarafından uygulanabilecek “ikincil yaptırım” endişeleri dolayısıyla Rusya’nın istediği hızda ilerlememektedir.

Ulusal para birimleriyle yapılan ticaretteki likidite dengesizliği de önemli bir sorun olarak görülürken, Rusya’nın Hindistan’a yaptığı petrol ihracatı karşılığında elinde biriken rupiyi, Hindistan’dan ithal edecek yeterli ürün bulamadığı için kullanamamış olması bu duruma örnek teşkil etmektedir.

Kafkasya’daki bölgesel gerilimler ve Hazar Denizi kıyısındaki limanların teknolojik olarak yetersiz kalması, koridorun güvenliğini ve hızını doğrudan etkilemektedir.

Uzmanlar, Rusya’nın Batı denetimi dışındaki bu yeni ekosistemi tam anlamıyla işlevsel hale getirebilmesi için yalnızca kendi iç yatırımlarının değil, İran ve Azerbaycan gibi güzergâh üzerindeki tüm ortakların gümrük ve bürokratik süreçleri dijitalleştirmesi ve modernize etmesi gerektiğini vurguluyor.