Trump'a Gümrük Tarifesi Şoku: Mahkeme İptal Etti

ABD Yüksek Mahkemesi, Başkan Donald Trump’ın 1977 tarihli Uluslararası Acil Ekonomik Yetkiler Yasası’na (IEEPA) dayanarak uyguladığı kapsamlı gümrük tarifelerini iptal etti. Mahkeme, cuma günü 6’ya 3 oy çokluğuyla aldığı kararla, Trump’ın bu yasayı kullanarak tek taraflı ithalat vergileri getirme yetkisinin sınırlarını aştığına hükmetti.

Yüksek Mahkeme Başkanı John Roberts’ın kaleme aldığı kararda, “Başkan, olağanüstü yetki iddiasını haklı göstermek için Kongre’den açık bir yetkilendirme göstermek zorundadır. Bunu başaramadı.” ifadeleri yer aldı.

Tartışmalı Tarifeler ve Küresel Etkileri

Trump, ithal ürünler üzerindeki vergileri, ikinci başkanlık döneminin başlangıcından bu yana ekonomi ve dış politikanın ana araçlarından biri haline getirmişti. Bu tarifeler, birçok ticaret ortağı arasında gerginlikler yaratarak küresel piyasalarda belirsizlik yaratmıştı.

Dava, söz konusu tarifelerden etkilenen şirketler ile çoğu Demokrat yönetim altında bulunan 12 ABD eyaletinin açtığı hukuki başvurular neticesinde Yüksek Mahkeme’ye götürüldü. Alt mahkemenin Trump aleyhine verdiği karar, Yüksek Mahkeme tarafından da onaylandı.

Yetki Tartışması: Başkan mı Kongre mi?

ABD Anayasası, vergi ve gümrük tarifesi koyma yetkisini Kongre’ye vermektedir. Ancak Trump, Kongre onayı olmadan IEEPA’yı kullanarak neredeyse tüm ticaret ortaklarına yönelik tarifeler uygulamıştı. IEEPA, başkana ulusal acil durumlarda ticareti düzenleme yetkisi tanısa da, yasa metninde tarifelere doğrudan bir atıf bulunmamaktadır.

Trump, IEEPA’yı bu şekilde kullanan ilk ABD başkanı olarak tarihe geçti. Daha önce bu yasa, genellikle düşman ülkelere yaptırımlar veya varlıkların dondurulması gibi durumlarda kullanılmıştı.

Milyarlarca Dolarlık Gelir ve İade İhtimali

Trump yönetimi, bu tarifelerin önümüzdeki on yıl içinde ABD’ye trilyonlarca dolar gelir getireceğini öne sürüyordu. Hükümetin, 14 Aralık’tan bu yana toplanan tarife gelirleri hakkında güncel bir veri paylaşmadığı belirtildi. Ancak, Penn-Wharton Bütçe Modeli ekonomistlerine göre, IEEPA kapsamında toplanan gümrük vergilerinin 175 milyar doları aştığı tahmin ediliyor. Mahkeme kararı doğrultusunda bu tutarın geri iade edilmesi gerekmekte.

ABD Kongre Bütçe Ofisi, mevcut tüm tarifelerin devam etmesi durumunda yıllık yaklaşık 300 milyar dolarlık gelir elde edileceğini öngörmüştü. Hazine Bakanlığı verilerine göre, 30 Eylül’de sona eren 2025 mali yılı içerisinde net gümrük vergisi gelirleri 195 milyar dolar ile rekor seviyeye ulaşmıştı.

Trump Cephesinden “B Planları”

Yüksek Mahkeme’nin davayı kasım ayında inceleyecek olmasının ardından Trump, olası bir olumsuz karar durumunda “ikinci bir oyun planı” geliştireceklerini dile getirmişti. Hazine Bakanı Scott Bessent ve diğer yönetim yetkilileri, tarifeleri korumak amacıyla ulusal güvenliği tehdit eden ithalata veya haksız ticaret uygulamalarına karşı misilleme yapma yetkisi olan başka yasal dayanakların devreye sokulabileceğini belirtmişti.

Ancak uzmanlar, bu alternatiflerin Trump’ın IEEPA sayesinde elde ettiği hızlı ve kapsamlı tarife uygulama esnekliğini sağlayamayabileceği yönünde görüş bildirmekte.

Dış Politikada Tarifelerin Rolü

Trump, tarifeleri sadece ticari bir araç değil, aynı zamanda siyasi bir baskı unsuru olarak da kullanmıştır. Çin, Kanada ve Meksika’ya yönelik tarifeler, fentanil kaçakçılığı ve uyuşturucu ticareti gerekçesiyle “ulusal acil durum” ilan edilerek devreye alınmıştı. Ayrıca Brezilya, Hindistan ve Kanada gibi ülkelerle yaşanan siyasi gerginliklerde de tarifeler önemli bir koz olarak ortaya çıktı.

Bu tutum, ABD’nin geleneksel müttefikleri dahil olmak üzere birçok ülkeyle ilişkilerin gerginleşmesine neden oldu.

Davalar ve Yargı Süreci

Yüksek Mahkeme’ye ulaşan davalar, üç ayrı hukuki süreçten oluşmaktaydı. Washington merkezli Federal Temyiz Mahkemesi, bir davada ithalat yapan beş küçük işletmeyi, diğer bir davada ise Arizona'dan Vermont'a kadar uzanan 12 eyaleti haklı bulmuştu. Ayrıca, ayrı bir dosyada federal bir yargıç, aile şirketi Learning Resources lehine karar vermişti.