Dünya Alternatif Ödeme Çözümleri Arayışında

İLKAY AKKAYA / NEFES

Küresel güç dengelerindeki dalgalanmalar, para hareketliliğini etkileyen altyapıları yeni bir rekabet arenası haline getirdi. ABD ve Çin arasındaki rekabet artık yalnızca gümrük tarifeleri ve teknoloji savaşlarıyla sınırlı değil; aynı zamanda finansal sistemin temel unsuru olan ödeme ağları da bu stratejik çekişmenin odak noktası haline gelmiş durumda. Uluslararası ticaretin yeniden şekillenmesiyle birlikte jeopolitik gerilimler, ülkeleri finansal bağımsızlık arayışına yönlendiriyor. Özellikle yaptırımların uluslararası alanda daha sık bir araç olarak kullanılmaya başlaması, birçok ülkeyi dolar temelli küresel ödeme sistemlerine alternatif çözümler aramaya itiyor. Bu eğilim, bankalar arası transfer sistemlerinden kartlı ödeme ağlarına kadar finansal altyapının çeşitli alanlarında yeni girişimlerin ortaya çıkmasını sağlıyor. Çin, yuanın uluslararası alanda kullanımını artırmayı hedefleyerek Cross-Border Interbank Payment System (CIPS) ağını geliştirirken, Rusya da batı yaptırımları sonrası SWIFT’e alternatif olarak yarattığı SPFS sistemini genişletme çabası içinde. Ayrıca, ABD ile olan ilişkileri sorgulanan Avrupa'dan bir adım geldi. Avrupa Birliği, ABD merkezli Visa ve Mastercard gibi büyük ölçekli oyuncuların ödeme sistemlerindeki %95’e kadar varan hakimiyetini kırmak için “Avrupa Ödemeler Girişimi”ni (EPI) hızlandırma kararı aldı.

Pazara ABD Egemen

Nilson Report’un Küresel Kart Ağı İstatistikleri’ne göre, küresel kartlı ödeme sistemlerinde pazarın büyük bir kısmı Visa ve Mastercard tarafından kontrol ediliyor. 2025 yılına ait veriler, Visa’nın %38 payla liderliğini sürdürdüğünü gösteriyor; onu Çin merkezli UnionPay ve ardından Mastercard takip ediyor. Dünyada en fazla kartı bulunan UnionPay’i American Express, Japonya merkezli JCB ve ABD merkezli Discover izliyor.

SWIFT’e Alternatif Çözümler

Uluslararası para transferinde “ana arter” olarak değerlendirilen SWIFT sisteminin yaptırımlarda bir silah olarak kullanılması, alternatif arayışları tetikledi. Rusya, batılı devletlerin yaptırımları sonucu SWIFT’ten çıkarılınca kendi SPFS sistemini devreye soktu. Moskova, bu ağı yaptırımlara karşı alternatif bir finansal kanal oluşturmak için geliştirmeye çalışıyor. Rusya Merkez Bankası’nın verilerine göre, bu sisteme 24 ülkeden birçok kuruluş bağlandı.

Türkiye TROY İle Yükselişte

ÇİN’in Mir, Hindistan’ın UPI, Brezilya’nın PIX ve Tayland’ın PromptPay gibi hızlı ödeme sistemleri dünya genelinde yaygınlaşırken, Türkiye de yerli kart sistemi TROY ile bu alandaki varlığını güçlendirmeye çalışıyor. TROY kartları ile gerçekleştirilen işlemlerin toplam değeri, 2025 yılında %125 artarak 4.8 trilyon liraya ulaşması bekleniyor. Böylece sistemin değer bazında pazar payı %25.3 seviyesine yükselebilecek. Mobil ödemelerde ise, Çin’in Alipay ve WeChat Pay gibi platformlar, yüz milyonlarca kullanıcı ile kartlı ödeme sistemlerine alternatif teşkil ediyor.