Petrol Fiyatlarında Şaşırtıcı Gelişmeler

ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ortak askeri harekâtları sonrasında, Tahran yönetiminin gemilerin Hürmüz Boğazı'ndan geçişini durdurduğu iddiaları enerji piyasalarında büyük bir tedirginlik yarattı.

Henüz İran'dan resmi bir açıklama gelmemiş olsa da, uluslararası medya kanallarında İran Devrim Muhafızları Ordusu'nun bölgeden geçecek gemilere “Hiçbir geminin geçişine izin verilmiyor” şeklinde ilettiği iddiaları ortaya atıldı.

Ancak, Hürmüz Boğazı'nda ticari gemi trafiğinin tamamen durmadığı ve bazı konteyner gemilerinin Umman Körfezi üzerinden geri döndüğü, diğer bazı ticari gemilerin ise Körfez'de bekleme yaptığı gözlemlendi.

Uzmanlar, kapalı olan piyasaların açılmasıyla birlikte jeopolitik risk priminin hızla fiyatlara etki edeceğini tahmin ediyorlar.

Tahran’ın elindeki stratejik baskı unsurlarından biri olan Hürmüz Boğazı'ndan günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol ve petrol ürününün geçtiği biliniyor. Bu miktarın büyük bir kısmı, başta Çin olmak üzere Asya pazarlarına yönlendiriliyor.

Deniz yoluyla taşınan ham petrolün yaklaşık üçte biri bu stratejik su yolundan küresel pazarlara ulaşıyor. Özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Orta Doğu üreticilerinin ham petrol ve kondensat sevkiyatında bu koridor oldukça kritik bir rol oynamaktadır.

Küresel doğal gaz ticaretinin de yaklaşık yüzde 20'sinin bu su yolundan taşındığı ifade ediliyor.

İran hükümeti, geçmişte Hürmüz Boğazı'nın kapatılması tehdidini zaman zaman gündeme getirmiş olsa da, bu tür bir eylem genelde stratejik bir baskı unsuru şeklinde değerlendirilmiştir.

Basra Körfezi'nin girişindeki dar katı deniz koridorunun kapanma söylentilerinin, küresel enerji piyasalarında büyük fiyat dalgalanmalarına yol açabileceği yönünde endişeler bulunmaktadır.

10 DOLARLIK FİYAT ARTIRIMI BEKLENİYOR

Washington Arap Körfez Ülkeleri Enstitüsü Misafir Öğretim Üyesi Kate Dourian, askeri çatışmanın piyasadaki hesaplamaları değiştirdiğini belirtti.

Dourian, piyasaların pazartesi günü büyük bir tepki vermeye hazırlandığını vurgulayarak, “Asya piyasaları açıldığında ham petrol fiyatlarında 10 dolardan fazlası bir artış olabilir. Nihai etki, gelişmelerin piyasa açılışına kadar nasıl seyrettiğine bağlı olacak,” dedi.

İran'ın olası misilleme saldırılarının fiyatlar üzerindeki yukarı yönlü baskıyı artırabileceğini söyleyen Dourian, Tahran'ın İsrail, ABD ve bölgedeki müttefiklerine saldırılar düzenlediğini ancak enerji altyapısına yönelik füze saldırısı ihtimalinin tamamen ortadan kalkmadığını belirtti.

Dourian, Hürmüz Boğazı'nın ticari gemilere geçişle ilgili uyarılarının petrol piyasaları açısından kritik öneme sahip olduğunu ifade ederek, “Hürmüz Boğazı, Katar'ın LNG ihracatının ana çıkış noktasıdır. ABD’nin büyük askeri üssüne ev sahipliği yapan Katar'ın, olası misillemelere hedef olma riski, LNG yüklemeleri için önleyici tedbirlerin artmasına ve LNG fiyatlarında yükselişe neden olabilir,” şeklinde konuştu.

Washington'dan gelen siyasi mesajların da piyasadaki belirsizliği artırdığına dikkat çeken Dourian, şunları ekledi:

“Şu anda Orta Doğu'da büyük çaplı bir petrol üretimi ya da ihracatında kesinti olduğuna dair bir doğrulama yok. Körfez üreticileri normal üretimlerine devam ederken, ana ihracat terminalleri de faaliyetlerini sürdürmekte. Ancak, piyasaların hassasiyeti arz kesintilerine karşı tampon kapasitesinin sınırlı olmasından kaynaklanıyor. Küresel yedek üretim kapasitesinin büyük kısmı, bu bölgede yoğunlaşmış durumda. Tanker trafiğindeki yavaşlama bile piyasaları sıkılaştırabilir. Asya pazarları, bu durumdan özellikle hızlı bir şekilde etkilenecek. Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore gibi ülkeler Körfez petrolüne büyük ölçüde bağımlı. Asıl etkili olan faktör, İran'ın atacağı adımlar olacak.”

YÜZDE 50'LİK FİYAT ARTIŞI SENARYOSU

George Mason Üniversitesi Öğretim Üyesi ve Enerji Uzmanı Umud Shokri, Hürmüz Boğazı’nın kapatılması halinde piyasaların başlangıçta önemli volatilite ve sert fiyat artışlarıyla tepki vereceğine dikkat çekerek, “Arz korkuları hemen ortaya çıkacağı için Brent petrol fiyatı, başlangıçta yüzde 20 ila 50 arasında yükselebilir,” şeklinde değerlendirmede bulundu.

Shokri, stratejik rezervlerin kullanılması durumunda piyasa şokunun kısmen hafifleyebileceğini ancak panik alımları, spekülatif hareketler ve jeopolitik risk primini tamamen ortadan kaldıramayacağını vurguladı. “Alternatif arz yolları devreye girerse zamanla fiyatlar dengelenebilir fakat kısa vadede bu tür durumlar dalgalanmayı artırma potansiyeline sahip,” diye ekledi.

Hürmüz Boğazı'nın kapanmasının, petrol ve LNG arz kesintileri nedeniyle fiyatları 100-150 dolar aralığına yükseltmesi durumunda ABD'deki benzin fiyatlarını ve enflasyon beklentilerini artıracağının altını çizen Shokri, “ABD'de benzin fiyatlarının, mevcut seviyelere göre galon başına yaklaşık 1-2 dolar veya daha fazla artabileceği tahmin ediliyor. Bu durum, ulaştırma ve üretim maliyetlerini yükselterek genel ekonomiyi olumsuz etkileyecektir. Enflasyon beklentilerinin yükselmesi, ABD Merkez Bankası'nın daha sıkı para politikası uygulamak zorunda kalmasına neden olabilir. Bu etkiler tüketici harcamalarına, gıda ve sanayi ürünleri fiyatlarına da yansıyabilir,” şeklinde konuştu.

Shokri, Hürmüz Boğazı'nın kapatılmasının savaşın askeri ve diplomatik yönünü de etkileyebileceğinin altını çizerken, “Boğazın kapatılması, özellikle ABD ve müttefiklerinin geçişi yeniden sağlamak amacıyla harekete geçmesi durumunda daha geniş çaplı bir askeri müdahale olasılığını artırabilir. Aynı zamanda yükselen petrol fiyatları, enflasyon ve büyük ekonomilerde yaşanacak resesyon riski gibi küresel ekonomik etkilerin, diplomatik baskıları artırarak gerginliğin azaltılması yönünde bir etki yaratabileceğini düşünüyorum. Böylece kısa vadede askeri tırmanış, sonrasında ise artan ekonomik maliyetler nedeniyle ateşkes yönünde uluslararası baskılar artabilir,” ifadelerini kullandı.