İran'la savaş ABD ekonomisini vuracak

ABD ve İsrail’in İran’a yönelik saldırıları ile İran’ın buna verdiği karşılık, Orta Doğu’da gerilimi hızla artırırken, halihazırda tarifeler, zayıf istihdam verileri ve kalıcı enflasyon baskılarıyla mücadele eden ABD ekonomisi için yeni bir risk oluşturuyor. Uzmanlara göre savaşın ekonomi üzerindeki gerçek etkisi ise çatışmaların ne kadar süreceği ve ne ölçüde genişleyeceğine bağlı olacak.

28 Şubat’ta ABD ve İsrail’in İran’a yönelik başlattığı operasyonların ardından İran, Katar, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’de bulunan ABD üslerini hedef alan saldırılarla karşılık verdi. Bu gelişmeler küresel piyasalarda belirsizliği artırırken, Orta Doğu’da gerilimin uzayabileceği ihtimali ticaret yollarının aksaması ve enflasyonun yeniden yükselmesi endişelerini gündeme getirdi.

Çatışmaların ne kadar süreceği henüz netlik kazanmazken, ABD Başkanı Donald Trump operasyonların yaklaşık dört ila beş hafta sürebileceğini öngördüklerini, ancak gerekirse daha uzun süre devam edebilecek kapasiteye sahip olduklarını ifade etti.

BENZİN FİYATLARINDA YÜKSELİŞ

Dünya petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 20’sinin taşındığı Hürmüz Boğazı’nda çatışmaların başlamasından bu yana tanker trafiğinde belirgin bir yavaşlama yaşandı. İran’ın boğazı fiilen kapatması ise Brent petrolün varil fiyatının 80 doların üzerine çıkmasına yol açtı.

Petrol fiyatlarındaki artış, Trump’ın sık sık düşürdüğünü vurguladığı benzin fiyatlarını da olumsuz etkiledi. Amerikan Otomobil Birliği (AAA) verilerine göre ABD’de benzinin ortalama fiyatı geçen haftaya kıyasla yüzde 7,5 artarak galon başına 3,20 dolara yükseldi.

AAA, 26 Şubat’taki açıklamasında fiyat artışını mevsimsel talebe bağlasa da son dönemde jeopolitik risklerin fiyatlar üzerindeki etkisinin daha belirgin hale geldiği görülüyor.

ENFLASYON ÜZERİNDE BASKI OLUŞACAK

Orta Doğu’da yükselen gerilim, faiz indirimlerine ara veren ve yüksek enflasyon nedeniyle temkinli bir politika izleyen ABD Merkez Bankası (Fed) açısından da yeni bir risk olarak değerlendiriliyor.

Son aylarda bazı enflasyon göstergelerinde yavaşlama görülse de ABD’de enflasyon hâlâ Fed’in yüzde 2’lik hedefinin üzerinde bulunuyor. Ocak ayında Tüketici Fiyat Endeksi yıllık bazda yüzde 2,4 artarak sınırlı bir yavaşlama sinyali verse de enerji fiyatlarında yaşanabilecek yeni bir şok bu iyileşmeyi tehlikeye atabilir.

Uzmanlar, benzin fiyatlarında kalıcı bir artış yaşanması halinde lojistik maliyetlerinin yükselebileceğini ve bunun gıda başta olmak üzere birçok ürüne yansıyabileceğini belirtiyor.

Eski Hazine Bakanı ve Fed Başkanı Janet Yellen da 2 Mart’ta katıldığı bir konferansta, çatışmanın petrol piyasasını etkilemesi halinde ekonomik büyümenin zarar görebileceğini ve artan enflasyon baskılarının Fed’in politika alanını daha da daraltacağını ifade etti.

Analistler, çatışmaların uzaması durumunda nakliye hatlarında yaşanabilecek aksamalar, sigorta maliyetlerindeki artış ve tedarik zincirlerinin yeniden şekillenmesi gibi faktörlerin enflasyonu daha da yukarı çekebileceğini vurguluyor. Ayrıca savaşın uzaması halinde iş dünyasında güvenin zedelenmesi ve şirketlerin yatırım ile istihdam kararlarını ertelemesi de olası riskler arasında gösteriliyor.

UZMANLAR NE DİYOR?

Moody’s Analytics Başekonomisti Mark Zandi, İran ile yaşanan askeri gerilimin taraf olan tüm ülkeler için yıkıcı sonuçlar doğurabileceğini ancak şu ana kadar ekonomik etkilerin sınırlı kaldığını söyledi.

Artan petrol fiyatlarının ekonomik büyümeyi baskılayıp enflasyonu yukarı çekeceğini vurgulayan Zandi, bunun Amerikalıların satın alma gücüne yönelik kaygıları artıracağını ve ABD Merkez Bankası’nın (Fed) para politikası kararlarını daha karmaşık hale getireceğini ifade etti.

ABD’nin tükettiği kadar petrol üretmesinin bu etkinin zamanla azalmasını sağladığını ifade eden Zandi, petrol fiyatlarındaki yükselişin kalıcı olmaması halinde ekonomik sonuçların olumsuz ancak sınırlı kalacağını dile getirdi.

Fitch Ratings ABD Ekonomik Araştırmalar Başkanı Olu Sonola ise Orta Doğu’daki gerilimi, ABD ekonomisinin mevcut risklerine eklenen yeni bir risk unsuru olarak değerlendirdi.

Sonola, ABD ekonomisinin tarihsel olarak jeopolitik şokları enerji fiyatlarında kalıcı artış veya finansal koşullarda ciddi sıkılaşma olmadığı sürece büyük ölçüde absorbe edebildiğini belirtti.

Savaşın etkilerinin daha çok enerji fiyatları, tüketici ve iş dünyası güveni ile hisse senedi piyasaları ve finansal koşullar üzerinden hissedileceğini ifade eden Sonola, petrol fiyatlarındaki mevcut artışın ABD’de enflasyonu önemli ölçüde yükseltmesini beklemediğini söyledi.