ABD ve İsrail'in ortak operasyonuyla İran'ın Dini Lideri Ayetullah Ali Hamaney'in öldürülmesi ve İran'da 1000'den fazla kişinin yaşamını yitirmesi sonrası gözler Tahran'ın en güçlü müttefiklerine, Rusya ve Çin'e çevrildi.
Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, Hamaney'e düzenlenen suikastı “tüm insani ahlak normlarının ihlali” olarak nitelerken, Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi “Güç kullanımı sorunları çözemez” sözleriyle tarafları sükunete çağırdı.
Diplomasi Var, Askeri Müdahale Yok
Rusya ve Çin, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'ni (BMGK) acil toplantıya çağırdı.
Ancak uzmanlara göre her iki ülke de İran'a askeri destek verme niyetinde değil.
Rusya'nın Anlaşması Askeri İttifakı İçermiyor
Rusya ve İran geçen yıl ocak ayında ticaret, savunma işbirliği, bilim ve kültür alanında kapsamlı bir stratejik ortaklık anlaşması imzaladı. Anlaşma iki ülke arasındaki savunma ve istihbarat koordinasyonunu derinleştirdi. Anlaşmada Rusya'yı İran üzerinden Körfez'e bağlayan ulaşım koridoru projeleri gibi girişimler de bulunuyor.
İki ülke ayrıca ABD-İsrail saldırısından kısa süre önce Hint Okyanusu'nda ortak askeri tatbikat düzenledi. Ancak tüm bunlara rağmen aralarındaki anlaşmada “karşılıklı savunma” maddesi bulunmuyor.
Bu neden Moskova'nın Tahran'a yönelik saldırılara doğrudan askeri müdahalede bulunma zorunluluğu bulunmuyor. Rus dış politika uzmanı Andrey Kortunov, El Cezire'ye verdiği demeçte Rusya'nın Kuzey Kore ile yaptığı savunma anlaşmasının çok daha bağlayıcı olduğunu belirtiyor.
'İranlı Yetkililer Hayal Kırıklığına Uğradı'
Uzmanlar ayrıca Moskova'nın önceliğinin şu anda Washington ve Kiev ile savaş konusunda yürütülen diplomatik süreç olduğunu belirtiyor.
Buna rağmen El Cezire'ye göre bazı İranlı yetkililerin Rusya’nın yalnızca diplomatik destek vermesinden hayal kırıklığı duyduğu ifade ediliyor.
Çin'in Pragmatizmi
Çin ve İran arasında 2021 yılında imzalanan 25 yıllık kapsamlı işbirliği anlaşması, enerji ve altyapı alanlarında iki ülke arasındaki ilişkileri derinleştirdi ve İran'ın Çin’in Kuşak ve Yol Girişimi'ne dahil olmasıyla sonuçlandı.
Veri şirketi Kpler'e göre İran'ın yıllık ham petrol ihracatının yüzde 87.2'si Çin'e gidiyor.
Ancak uzmanlar Pekin'in Çin-İran ilişkilerine “pragmatik ve istikrarlı bir ortaklık” noktasından baktığını belirtiyor. Uzmanlar, Çin hükümetinin özellikle askeri konularda net bir sınır çizdiğini vurguluyor.
Çin hükümetinin diğer ülkelerin iç meselelerine karışmama ilkesine daima bağlı olduğunu ifade eden uzmanlar, Pekin'in Tahran'a silah gönderme ihtimalini düşük buluyor.
Arabuluculuğa Ağırlık Verebilir
Uzmanlar Çin'in İran konusunda üstlenmesi muhtemel rolün “diplomasi ve kriz yönetimi” olacağını düşünüyor. Pekin'in bu süreçte ABD ve Körfez ülkeleriyle görüşmeler yürütüp gerilimi azaltmaya çalışabileceği değerlendiriliyor.
Bunun bir işareti olarak Çin Dışişleri Bakanlığı'ndan bugün yapılan açıklamada Zhai Jun'un “bölgedeki tansiyonu düşürme çabalarına katkı sağlamak için” yakın zamanda Orta Doğu'ya gönderileceği bildirildi.
