Sakarya'nın Erenler ilçesine bağlı Değirmendere Mahallesi’nde bulunan yaklaşık 1500 yıllık tarihi su değirmeni, yüzyıllardır süren üretim geleneğini bugün de sürdürüyor. Altı kuşaktır aynı aile tarafından işletilen değirmen, yalnızca doğal yöntemlerle yapılan üretimiyle değil, Anadolu’nun eski ödeme usullerinden biri olan “hak” sistemiyle de dikkat çekiyor.
Değirmende mısır ve buğday, yaklaşık 3 kilometre uzaklıktan su kanallarıyla getirilen suyun gücüyle dönen dev taşlar arasında öğütülüyor. Fabrikasyon üretime karşı geleneksel yöntemleri koruyan işletmede, unun kalitesini artırmak amacıyla yaklaşık 300 kilogram ağırlığındaki değirmen taşları her üç ayda bir el işçiliğiyle bakımdan geçiriliyor.
ÖDEME SİSTEMİ OLARAK “HAK”
Ödeme yönteminde hem nakit hem de yüzyıllardır süregelen “hak” sistemi uygulanmaktadır. Bu yöntemde vatandaşlar, öğüttükleri ürünün karşılığında değirmenciye belirli miktarda un ya da buğday bırakarak emeğin karşılığını ödeyebiliyor. Güncel fiyatlara göre 15 kilogramlık bir teneke mısırın öğütme bedeli ise 75 lira olarak uygulanıyor.
Değirmenin 6’ncı kuşak işletmecisi Menderes Satıroğlu, tarihi yapının Rumlardan kaldığını ve yaklaşık 40 yıldır kendisinin çalıştırdığını ifade etti. Değirmenin 1920’li yılların sonunda dedesi tarafından devralındığını belirten Satıroğlu, “1925-1930 yıllarında dedem burayı devralmış. Ondan sonra babama, ardından bize geçti. Şimdi de biz işletiyoruz. Zaman içinde değirmenin dışını yeniledik, ahşap olan zeminini betonla değiştirdik. Su ve taş değirmeni olduğu için burada elde edilen unun lezzeti ve kalitesi çok daha farklı oluyor” dedi.
Eşine yaklaşık 20 yıldır yardımcı olan Sevgi Satıroğlu, bir çuval mısırı yaklaşık bir saatte un haline getirebildiklerini söyledi. Satıroğlu, “Bin 500 yıldır dönen bu değirmene sahip çıkıyoruz. Su değirmeni artık çok az kaldığı için müşterilerimiz memnun oluyor. Geleneksel üretimin tadını bilenler özellikle burayı tercih ediyor” ifadelerini kullandı.
