İki çocuğa ekonomik engel

Toplum Çalışmaları Enstitüsü’nün yayımladığı araştırma, Türkiye’de doğurganlık hızındaki sert düşüşte ekonomik kaygıların öne çıktığını ortaya koydu. Rapora göre toplam doğurganlık hızı 2014’te 2.19 iken 2024’te 1.48’e geriledi. 2025 için 1.40 seviyesi öngörülürken mevcut eğilim sürerse önümüzdeki 5 yıl içinde oranın 1.30’un altına inebileceği uyarısı yapıldı.

FARK KISALIYOR

Çalışmada Türkiye Nüfus ve Sağlık Araştırması 2018 verilerine yer verildi. Buna göre hiç çocuğu olmayan kadınların ortalama 2.6 çocuk istediği, çocuk sayısı arttıkça ideal sayının 3.8’e kadar çıktığı belirtildi. Bu tablo, nüfus yenilenme eşiği olan 2.1’in üzerinde bir aile arzusuna işaret ederken, fiili doğurganlığın hızla gerilemesi “istek eksikliği” ile açıklanmadı.

Raporda, temel sorunun çocuk sahibi olmanın yarattığı ekonomik ve mesleki risklerin yönetilememesi olduğu vurgulandı. Öte yandan 2014–2024 arasında kadın istihdam oranı yüzde 33’ten yüzde 42 bandına yükseldi. Ancak aynı dönemde doğurganlık hızındaki düşüşe paralel bir ekonomik güvence artışı sağlanmadı. TÜİK verilerine göre kadınlarda geniş tanımlı işsizlik oranı yüzde 30.6 olarak gerçekleşti. 20–24 yaş grubunda bu oran yüzde 24.7’ye, yükseköğretim mezunu genç kadınlarda yüzde 28.9’a ulaştı. Kadınların yüzde 42.9’u ise bakım sorumlulukları nedeniyle işgücüne katılamıyor; yaklaşık 1.1 milyon kadın çalışmaya hazır olduğu hâlde iş aramıyor. Raporda, istihdamdaki kadınların doğurganlık hızının 1.38, istihdamda olmayanların ise 1.72 olduğu belirtilerek farkın daralmasının “güvence krizinin” toplumsal geneline yayıldığını gösterdiği ifade edildi.

İŞTEN KOPUŞ ENDİŞESİ

Araştırmaya göre demografik istikrar açısından belirleyici eşik, birinci ve ikinci çocuk arasındaki geçiş. İlk doğum sonrası işten kopuşun ikinci çocuğa geçişte temel kırılma noktası olduğu belirtilirken, kamu sektöründe çalışan kadınların ikinci doğuma geçiş olasılığının özel sektöre göre daha yüksek olması, istihdam güvencesinin belirleyici rolünü ortaya koydu.

Çözüm, teşvik değil güvence

Toplum Çalışmaları Enstitüsü çözüm olarak “istihdam tamponu” ve “güvence mimarisi” modelini önerdi. Model, işte kalma garantisi, ücretsiz ya da düşük maliyetli bakım desteği ve korumalı çıkış mekanizmalarını içeriyor. Raporda açıkça, “Mesele çocuk yapmayı teşvik etmek değil, kadınları çocuk sahibi olduklarında karşılaşacakları risklere karşı korumaktır” denildi.