Çarşıya Pazara Savaş Bombası Düştü

ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES

Orta Doğu savaşı mutfakta adeta bomba etkisi yarattı. 11 günde birçok tarım ürününde fiyatlar ikiye katlandı. Çiftçi maliyet yapmakta zorlanırken, vatandaş artık marketten eli boş dönüyor. Zamların etkisiyle gıda enflasyonu da yeniden tırmanışa geçecek. İsrail, ABD, İran savaşının başladığı 28 Şubat’ta aralarında birer kilo domates, biber, patlıcan, ıspanak ve limonun da olduğu 8 ürüne 657 TL ödeyen vatandaş, arada geçen 11 günde yüzde 36 zamla bugün 893 TL ödemek zorunda kalıyor. Savaşın başlamasından bu güne kadar mazotun litresine 15 lira zam gelirken, döviz kuruna bağlı birçok tarım girdisi gübre ve ilaca da zam yağıyor. Bu durum önümüzdeki günlerde ciddi bir maliyet enflasyonu da yaratacak.

İstanbul Avrupa Yakası Hal Müdürlüğü verilerine göre, 27 Şubat’ta 65 lira olan domatesin kilogram fiyatı dün 85 liraya, çeri domates 155 liradan yüzde 32 zamla 205 liraya fırladı. 11 gün içinde dolma biberin kilosu 100 liradan 145 liraya fırlarken, göbek salatanın tanesi 45 liradan 60 liraya çıktı.

11 Günde Fiyat Katlandı

Dolma biberin kilosu 11 günde 100 liradan 145 liraya çıkarken, ıspanağın kilosu da 10 günde 10 lira birden zamlanarak 45 liraya yükseldi. Meyvede de fiyat artışları durmadı. Limonun kilosu bu sürede 85 liradan 90 liraya çıkarken, narın kilogram fiyatı 85 liradan 105 liraya fırladı. Kivi ise 11 günde 5 lira zamlanarak 120 liraya yükseldi.

İthal ürünlerde de fahiş savaş zamları yaşanıyor. Savaş başlamadan önce ithal Hindistan cevizinin tanesi 95 lira iken dün fiyat 205 liraya tırmandı. Yaban mersininin kilogramı ise 1.425 liradan 1.675 liraya çıktı. Tarım ürünlerinin fiyatları halden markete gelinceye kadar da katlanarak artıyor. Markette kabağın kilogram fiyatı 125 liraya çıkarken dolmalık biber 195 liraya, ayva 195 liraya, armut 130 liraya, ıspanak 55 liraya, pancar 95 liraya çıkarken, kıvırcığın tanesi ise 80 lirayı buldu.

Mazot 16 TL Zamlandı

Türkiye Ziraatçılar Derneği (TZD) Başkanı Hidayet Muslu’ya göre savaşın başlamasından bu yana mazotun litresi 16 lira zamlandı. Bu nakliye maliyetlerini artırdı. Döviz kurlarının da etkisiyle önümüzdeki günlerde tarımsal ürünlerdeki fiyat artışları devam edecek.

Muslu, “Döviz kurunun artması tarımdaki girdi fiyatlarını artırıyor. Savaş başlamadan önce Ankara’da mazotun litresi 40 lirayken şu anda 66 lirayı aştı. Şu anda fiyat artışlarının büyük kısmı psikolojik. Özellikle petrol konusunda kıt kaynaklar olacağı ve akaryakıt bulunamayacağı kaygısı var.” dedi.

Gıda da Kalıcı Maliyet Artışı Olur

Nişantaşı Üniversitesi Öğretim Üyesi Doç. Dr. Caner Özdurak, “Çiftçinin üretim maliyetleri içinde ağırlıklı yer tutan gübre ve enerji kalemlerindeki yukarı yönlü baskı, üretim aşamasından itibaren gıda fiyatlarında kalıcı bir maliyet artışına yol açabilir.” uyarısı yaptı.

Özdurak, Türkiye’de gıda ürünlerinin tarladan son tüketiciye ulaşımının büyük ölçüde karayolu ile yapıldığını anlatarak, “Enerji maliyetlerindeki değişimler nakliye masrafları üzerinden raf fiyatlarına doğrudan yansımakta. Beklenen ‘yaz ferahlığı’, küresel bir tedarik kriziyle birlikte yerini daha derin bir maliyet enflasyonuna bırakabilir.” diye konuştu.