Avrupa'da faizlerde İran şoku

Euro Bölgesi devlet tahvilleri, yatırımcıların İran kaynaklı şokun kamu maliyesi üzerindeki etkilerine dair endişelerinin artmasıyla son 10 yılın en kötü aylarından birine doğru ilerliyor. Bu gelişme, bazı ülkelerin borçlanma maliyetlerini son yılların zirvelerine taşıdı.

İtalya’nın 10 yıllık tahvil faizi cuma günü yüzde 4,14’e kadar çıkarak 2024 ortasından bu yana en yüksek seviyesini gördü. Gün içinde yüzde 4,08’e gerilese de, bu ay yaklaşık 0,8 puanlık artış kaydetti. Bu yükseliş, bölgenin 2022’de yaşadığı enerji krizindeki satış dalgasına benzer büyüklükte oldu.

Fransa’nın 10 yıllık tahvil faizi yaklaşık yüzde 3,9 ile 2009’dan bu yana en yüksek seviyesine ulaştı. İspanya’nın tahvil faizi ise yüzde 3,7’ye yaklaşarak 2023 sonundan bu yana en yüksek düzeyi gördü.

EURO'NUN PATRONU FAİZLERİ ARTIRABİLİR

İngiliz Financial Times gazetesinde bugün yayımlanan habere göre, tahvil piyasasındaki satış baskısında, petrol ve doğal gaz fiyatlarındaki artışın tetiklediği enflasyon endişeleri etkili oldu. Yatırımcılar, Avrupa Merkez Bankası’nın (ECB) bu yıl enflasyonu kontrol altına almak için politika faizini üç kez artırabileceğine yönelik pozisyon aldı.

T Rowe Price Avrupa başekonomisti Tomasz Wieladek, “Yatırımcılar düşük büyüme ve yüksek enflasyonun, artan mali teşvikler ve kamu harcamalarıyla birleştiği bir döneme girildiğini fark ediyor” dedi.

ECB Yönetim Kurulu üyesi Isabel Schnabel ise yaptığı konuşmada “Enflasyon hayaletinin geri döndüğünü” belirterek bu değişimin birçok kişinin beklediğinden daha hızlı gerçekleştiğini ifade etti. Ancak Schnabel, bankanın acele etmesine gerek olmadığını ve verilerin izlenmesi gerektiğini vurguladı.

BÜTÇE ENDİŞESİ

Fon yöneticilerine göre uzun vadeli tahvil faizlerindeki artış, yükselen borçlanma maliyetlerinin kamu maliyesine etkisi ve hükümetlerin vatandaşları korumak için alacağı önlemler nedeniyle daha da hızlanıyor.

İspanya’da parlamentonun, enerji fiyatlarındaki artışın etkisini azaltmak amacıyla 5 milyar Euro'luk vergi indirimi paketini onaylaması dikkat çekti. Bu kapsamda elektrik, doğal gaz ve akaryakıtta KDV yüzde 21’den yüzde 10’a düşürüldü.

İtalya ise akaryakıt üzerindeki tüketim vergisini geçici olarak yüzde 20 oranında indirdi. Bu uygulamanın maliyeti 417 milyon Euro olarak hesaplanırken, gelir kaybının sağlık harcamaları dahil olmak üzere diğer alanlardaki kesintilerle telafi edilmesi planlanıyor.

Natixis CIB küresel araştırma başkanı Jean-François Robin, yatırımcıların Euro Bölgesi genelinde kamu maliyesinin bozulacağını öngördüğünü belirterek, hükümetlerin şoku absorbe etmek için yüksek kamu harcamalarına yöneleceğini ifade etti.

Bruegel verilerine göre, önceki enerji krizinin başladığı Eylül 2021’den itibaren Avrupa ülkeleri tüketicileri korumak için toplam 651 milyar Euro kaynak ayırmıştı. OECD ise bu hafta yayımladığı değerlendirmede, o dönemde alınan önlemlerin büyük kısmının yüksek maliyetli ve hedefleme açısından zayıf olduğunu belirterek, benzer politikaların bütçe üzerinde ek baskı yaratacağı uyarısında bulundu.

2022'NİN TEKRAR EDİLMESİ ZOR

Bruegel kıdemli araştırmacısı Simone Tagliapietra, şu ana kadar açıklanan önlemlerin büyük bütçeler gerektirdiğini belirterek, “Avrupa hükümetleri mali kısıtlarla karşı karşıya. Savunma harcamaları başta olmak üzere birçok öncelik var ve bütçeler sınırlı. 2022 ve 2023’teki kadar geniş çaplı desteklerin tekrar edilmesi zor” dedi.

Fransa hükümeti ise geniş kapsamlı destek paketlerinden kaçınarak daha hedefli önlemler uygulamayı tercih ediyor. Tarım ve taşımacılık gibi sektörlere yönelik sınırlı desteklerin maliyeti nisan ayı için 70 milyon Euro olarak açıklandı. Hükümet, 2025 sonunda GSYH’nin yüzde 5,1’i seviyesindeki bütçe açığı nedeniyle daha fazla harcama alanı olmadığını belirtiyor.

Tahvil piyasasındaki satış dalgası, geçmişte borç krizleriyle gündeme gelen “çevre ülkeler” ile Almanya arasındaki farkın yeniden açılmasına yol açtı. İtalya ile Almanya arasındaki faiz farkı, çatışma öncesinde 0,6 puan civarındayken yaklaşık 1 puana yükseldi.

ING ekonomisti Bert Colijn, bu hareketin bir kısmının yatırımcıların daha önceki pozisyonlarını kapatmasından kaynaklandığını belirtti. Colijn, şu aşamada Euro Bölgesi devlet tahvilleriyle ilgili ciddi bir risk algısı olmadığını ancak sürecin uzaması ve maliyetlerin artması halinde bunun değişebileceğini söyledi.

SORU İŞARETLERİ VAR

Buna rağmen mevcut faiz farklarının tarihsel olarak hâlâ sınırlı olduğu belirtiliyor. Örneğin, Covid-19 dönemindeki satış dalgasında İtalya’nın faiz farkı 3 puana kadar yükselmişti.

Pimco portföy yöneticisi Konstantin Veit ise mevcut genişlemenin uzun vadeli daralma trendini bozmadığını ifade ederek, borç sürdürülebilirliğinin sorgulanması için birkaç yıl boyunca yüksek faiz ve düşük büyümenin devam etmesi gerektiğini belirtti.

Ancak bazı uzmanlar, Almanya’nın artan harcama planlarıyla birlikte referans niteliğindeki 10 yıllık Bund faizinin yüzde 3,5’in üzerine çıkması durumunda, İtalya ve Fransa’nın borçlanma maliyetlerinin yüzde 5’e yaklaşabileceğini ve bu durumda borç sürdürülebilirliğinin belirsiz hale gelebileceğini vurguluyor.