ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a Hürmüz Boğazı'nı açması için verdiği süre dolmaya yaklaşırken, İran'ın iki haftalık ateşkesi kabul etmesiyle dünya nefes aldı. Bu zamana kadar müzakere kapılarını kapatan İran'ın ateşkesi kabul etmesinde ne etkili oldu?
Amerikan haber sitesi Axios'un 11 kaynağa dayandırdığı habere göre, Tahran'ın tutumundaki değişime İran'ın yeni dini lideri Mücteba Hamaney'in savaşın başından bu yana ilk kez müzakerecilere anlaşma yönünde ilerleme talimatı vermesi etkili oldu.
KAOTİK PAZARTESİ
Axios'un haberine göre ABD ve İran arasında pazartesi günü yürütülen temaslar gergin başladı. ABD'nin Orta Doğu temsilcisi Steve Witkoff, İran'ın sunduğu 10 maddelik karşı teklifi “felaket” olarak niteledi.
Pakistanlı arabulucuların gün boyu Witkoff ile İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi arasında yeni taslakları taşıyıp durdu.
Türkiye ve Mısır'daki dışişleri yetkililerinin de desteğiyle pazartesi gecesi iki haftalık ateşkes için bir teklif hazır hale getirildi. Yetkililerin açıklamasına göre son kararı vermesi için gözler Hamaney'e çevrildi.
İŞTE O KIRILMA ANI
Hamaney'in suikast riski nedeniyle iletişimini büyük ölçüde ulaklar aracılığıyla sürdürdüğü biliniyor. Buna rağmen Axios'a konuşan yetkililerin açıklamasına göre son iki günde Hamaney'in sürece bizzat dahil olduğu belirtiliyor.
Bu süreçte İran Dışişleri Bakanı Arakçi'nin de hem müzakereleri yürütmede hem de Devrim Muhafızları'nı anlaşmaya ikna etmede kritik rol oynadığı ifade edildi.
Axios'a göre Çin de İran'a “çıkış yolu bulması” yönünde tavsiyede bulundu.
Ancak iki kaynağa göre Hamaney'in müzakerecilere “anlaşın” talimatı vermesi “kırılma noktası” oldu. Bölgesel bir kaynak “O yeşil ışık yakmasa anlaşma olmazdı” dedi.
'İRAN MASADAN KALKTI DENİLDİ AMA…'
Trump'ın dün “Bir medeniyet bu gece ölecek” açıklamalarının ardından bazı medya kuruluşları İran'ın masadan temelli kalktığını yazdı.
Axios'a konuşan müzakere kaynakları ise bunun doğru olmadığını, tam aksine sürecin ilerlediğini söyledi. Öğle saatlerinde iki haftalık ateşkese sıcak bakılmaya başlandığı ifade edildi.
Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif de tam o sıralarda şartları sosyal medya platformu X'te yayınlayarak her iki tarafı kabul etmeye çağırdı.
TRUMP'IN KARAR ÖNCESİ TELEFON TRAFİĞİ
Trump'ın ateşkesi kabul ettiğini duyurmadan hemen önce İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'yu arayarak ateşkese bağlı kalacağına dair taahhüt aldı.
Daha sonra da Pakistan Genelkurmay Başkanı Asım Münir ile görüşen Trump anlaşmayı noktaladı. Trump'ın sosyal medyadaki paylaşımından 15 dakika sonra ise ABD ordusuna “dur” emri verildi.
ŞİMDİ NE OLACAK?
Cuma günü Pakistan'da planlanan müzakerelerde ABD heyetine Trump'ın yardımcısı Vance'in liderlik etmesi bekleniyor. Bu, Vance'in siyasi kariyerinin şimdiye kadarki en kritik görevi olacak.
Axios'a konuşan İsrailli bir yetkili, Netanyahu'nun İran'ın nükleer materyalden vazgeçme, uranyum zenginleştirmeyi durdurma ve balistik füze programını terk etme gibi konularda ABD'den güvence aldığını söyledi.
Müzakerelerin nasıl ilerleyeceği, Hürmüz Boğazı'nda serbest geçişin ne ölçüde sağlanacağı belirsizliğini koruyor. Taraflar arasındaki derin uçurumlar nedeniyle savaşın yeniden başlaması ihtimalinin de hâlâ masada olduğu belirtiliyor.
