Orta Doğu’nun petrol ve gaz arzında ağır hasar

ABD-İsrail’in İran’a karşı yürüttüğü savaş sırasında Suudi Arabistan ve Katar’ın üretim kapasitesi ciddi zarar gördü.

Altı hafta süren İran savaşı, dünyanın en zengin enerji bölgesinin kalbini vurdu. Tarafların karşılıklı saldırılarında petrol ve gaz tesisleri hedef alınırken, yükselen yakıt fiyatları küresel ölçekte yeni bir enerji şokunu tetikledi.

İngiliz Financial Times gazetesinde bugün yayımlanan habere göre, iki haftalık kırılgan bir ateşkes sürecinde toz duman dağılmaya başlarken, hasarın boyutu daha net ortaya çıkıyor. Bu durumun dünya ekonomisi üzerinde uzun vadeli etkiler yaratması bekleniyor.

Dünyanın en büyük petrol ihracatçısı olan Suudi Arabistan, üretim kapasitesinde ciddi kayıplar yaşandığını açıkladı. Katar ise sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) üretiminin yaklaşık beşte birini kaybettiğini ve bunun yeniden eski seviyesine gelmesinin yıllar alacağını belirtti.

GÜNLÜK 2,4 MİLYON VARİLLİK RAFİNERİ KAPASİTESİ DEVRE DIŞI

Bölgedeki en büyük rafinerilerden bazıları da ağır hasar aldı. Ham petrolü küresel ekonomiyi ayakta tutan yakıtlara dönüştüren bu tesislerde günlük 2,4 milyon varile kadar kapasitenin devre dışı kaldığı tahmin ediliyor.

Bu hafta sonu İslamabad’da yapılacak barış görüşmelerinde, ABD ile İran arasında Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasını sağlayacak bir anlaşmanın mümkün olup olmayacağı belirleyici olacak. İran’ın fiili kontrolü altındaki bu kritik su yolu, toparlanmanın önündeki en büyük engel olarak görülüyor.

Küresel ham petrol üretiminin yaklaşık yüzde 10’u hâlâ devre dışı durumda. Boğaz kapalı kaldığı sürece hızlı bir toparlanma ihtimali düşük.

Rystad Energy’den Jorge León, “Yarın kalıcı bir ateşkes sağlansa ve boğaz açılsa bile piyasaların normale dönmesi en az altı ay sürecek. Bazı durumlarda bu süre çok daha uzun olabilir” dedi.

SUUDI ARABİSTAN

Suudi Arabistan, saldırılar sonucu petrol üretim kapasitesinin günlük 600 bin varil azaldığını ve kritik Doğu-Batı boru hattındaki akışın 700 bin varil düştüğünü açıkladı.

Abkayk’tan Kızıldeniz’deki Yanbu’ya uzanan bu hat, savaş sırasında ihracat için hayati bir rol üstlenmişti. Ateşkesten bir gün sonra düzenlenen saldırıda bir pompa istasyonu zarar gördü.

Manifa ve Riyad’ın kuzeyindeki Hurays petrol sahalarına yönelik saldırılar, her iki sahada da yaklaşık 300 bin varillik üretim kaybına yol açtı.

Saldırıların bir kısmının ateşkes sonrasında gerçekleşmesi, piyasalardaki tedirginliği artırdı.

Bu gelişmeler, Suudi Arabistan’ın günlük 12 milyon varillik üretim kapasitesini en az yüzde 5 oranında düşürdü. Bu durum, Hürmüz Boğazı açılsa bile kaybedilen üretimin hızla telafi edilemeyeceği anlamına geliyor.

Ayrıca, küresel arz kesintilerine karşı tampon görevi gören yedek kapasite de azalıyor.

Krallık, dört büyük rafinerisinin de hedef alındığını ancak çoğunun çalışmaya devam ettiğini açıkladı. Yetkililer, saldırıların “tüketici ülkeler için arz güvenliğini etkilediğini” vurguladı.

KATAR

KatarEnergy’nin Ras Laffan’daki dev endüstri kompleksi, 18 ve 19 Mart’ta füze saldırılarına maruz kaldı. İran’ın misilleme saldırıları, dünyanın en büyük LNG tesisine iki dalga halinde isabet etti.

Şirket, hasarın LNG ihracatının yaklaşık yüzde 17’sini etkileyeceğini ve onarımın 3 ila 5 yıl süreceğini duyurdu.

Yıllık yaklaşık 12,8 milyon tonluk LNG üretimi kaybının yanı sıra, Shell ile ortak işletilen gazdan sıvıya dönüştürme tesisinin de zarar gördüğü ve kapasitesinin en az bir yıl düşeceği belirtildi.

Analistler, hasar görmeyen tesislerin yeniden devreye alınmasının aylar sürebileceğini ifade ediyor.

BIRLEŞIK ARAP EMİRLİKLERİ (BAE)

Abu Dabi’deki günlük 922 bin varil kapasiteli Ruwais rafinerisi, çatışmaların ilk hedeflerinden biri oldu. Mart ayında düzenlenen drone saldırısı yangına yol açtı. Nisan başında hava savunma sistemlerinden düşen parçalar da yeni yangınlar çıkardı.

BAE’nin en büyük gaz işleme tesisi olan Habşan’da da üretim iki kez durduruldu.

İki gaz sahası da Mart ayında vuruldu ve üretim askıya alındı.

BAE, Hürmüz Boğazı dışında yer alan Füceyre Limanı üzerinden sınırlı ihracat yapabildi. Ancak bu liman da saldırılar nedeniyle zaman zaman faaliyetlerini durdurdu.

KUVEYT

Kuveyt’te Mina el-Ahmadi ve Mina Abdullah rafinerileri çok sayıda saldırıda ciddi hasar aldı. Buna rağmen tesisler çalışmayı sürdürdü.

Savaş öncesinde bu rafineriler Avrupa’ya, özellikle İngiltere’ye jet yakıtı sağlıyordu. Üretimdeki aksama, Avrupa ve Asya’da jet yakıtı sıkıntısı uyarılarına yol açtı.

IRAK

OPEC’in ikinci büyük üreticisi Irak, Hürmüz Boğazı’nın kapanmasından en çok etkilenen ülkelerden biri oldu. Alternatif ihracat yollarının sınırlı olması nedeniyle üretimin dörtte üçünden fazlası durduruldu.

Üretim, savaş öncesindeki günlük 4,3 milyon varilden 800 bin varile kadar geriledi.

Rumaila petrol sahası da drone saldırıları nedeniyle kapatıldı.

İRAN

İsrail, 8 Mart’ta Tahran’daki üç yakıt deposunu ve Karaj’daki bir tesisi hedef aldı. Saldırılar büyük yangınlara ve yoğun duman bulutlarına yol açtı.

18 Mart’ta Güney Pars doğalgaz sahasına düzenlenen saldırılar, bazı üretim birimlerinin devre dışı kalmasına neden oldu.

İran’ın ana ihracat merkezi olan Harg Adası da hedef alındı ancak enerji tesislerinin büyük ölçüde zarar görmediği belirtildi.

UMMAN VE BAHREYN

Umman, komşularına kıyasla daha az saldırıya uğradı. Ancak Salalah Limanı’ndaki petrol depolama tesislerine yapılan saldırı operasyonları aksattı.

Bahreyn ise 9 Mart’ta Sitra rafinerisinin vurulmasının ardından mücbir sebep ilan etti. Uzmanlara göre tesisin tam kapasiteye dönmesi aylar sürebilir.