Dev şirketler savaşa hazırlıksız yakalandı: Milyarlarca dolarlık zarar

Enerji fiyatlarının düşeceğine yönelik beklentiler, İran savaşının başlamasıyla birlikte terse döndü. Savaş öncesinde fiyat düşüşü için pozisyon alan emtia ticaret şirketleri, piyasanın tersine hareket etmesi sonucu ağır kayıplarla karşı karşıya kaldı.

Danışmanlık şirketi Oliver Wyman’ın analizine göre, savaşın ilk günlerinde yaşanan bu yanlış pozisyonlanma sektöre milyarlarca dolara mal oldu.

Normal şartlarda kriz ve oynaklık dönemlerinde yüksek kazançlar elde eden emtia traderları, yaklaşık altı hafta önce başlayan çatışmanın ilk şokunda hazırlıksız yakalandı. Basra Körfezi’nde 100’den fazla yakıt tankerinin mahsur kalması da piyasadaki arz endişelerini artırarak petrol fiyatlarında sert yükselişe neden oldu.

PETROL FİYATLARINDAKİ SIÇRAMA NEDENİYLE TERSTE KALDILAR

Petrol ticareti yapan şirketler, denizdeki fiziksel yüklerini korumak için genellikle vadeli piyasalarda kısa pozisyon alıyor. Ancak Brent petrol fiyatlarının hızla yükselmesi, bu pozisyonlar nedeniyle yüksek teminat tamamlama çağrılarını (margin call) tetikledi. Bu durum doğrudan zarar anlamına gelmese de şirketler için ciddi nakit ihtiyacı doğurdu.

Sektörün önde gelen şirketlerinden Vitol, Trafigura ve Mercuria da savaşın ilk günlerinde zarar yazdı. Ancak bu kayıpların bir kısmının daha sonra telafi edildiği ifade ediliyor.

Oliver Wyman'ın Risk ve Ticaret Başkanı Alexander Franke, piyasanın savaş öncesinde fiyatların düşeceği yönünde güçlü bir beklentiye sahip olduğunu belirterek, “Savaşla birlikte fiyatlar hızla yükseldi ve birçok oyuncu ters pozisyonda kaldı” dedi.

MAHSUR KALAN YÜKLER MALİYETİ KATLADI

Sektör temsilcilerine göre kayıplar yalnızca finansal pozisyonlardan kaynaklanmadı. Körfez’de mahsur kalan yakıt kargoları, şirketlerin çok daha yüksek fiyatlardan yeni yük bulmak zorunda kalmasına yol açtı.

Ticaret şirketleri ve petrol firmaları, savaş öncesinde belirli fiyatlardan ileri tarihler için satış anlaşmaları yapmıştı. Ancak mevcut kargoların teslim edilememesi, bu taahhütlerin yerine getirilebilmesi için daha pahalı petrol alımını zorunlu kıldı. Bu durumun da milyarlarca dolarlık ek maliyet yarattığı belirtiliyor.

VOLATİLİTE ARTIYOR, KÂR MARJLARI BASKI ALTINDA

Emtia ticaret şirketleri daha önce kriz dönemlerinde yüksek kazançlar elde etmişti. Özellikle Rusya’nın Ukrayna’yı işgali sonrası 2022’de enerji piyasalarında yaşanan kriz, sektörde rekor kârların açıklanmasına neden olmuştu.

Ancak mevcut belirsizlik ortamında fiyat oynaklığının artması, işlem marjlarını yükseltse de yıl sonu kârlılığının 2022 seviyelerine ulaşıp ulaşamayacağı belirsizliğini koruyor.

Artan oynaklık nedeniyle büyük ticaret şirketleri likidite ihtiyaçlarını da artırdı. Vitol ve Trafigura 3’er milyar dolarlık ek kredi imkânı sağlarken, Gunvor 1,5 milyar dolarlık finansman temin etti.

Oliver Wyman verilerine göre sektörün toplam kazancı geçen yıl 92 milyar dolara gerileyerek 2021’den bu yana en düşük seviyeye indi. Bu rakam, 2022’deki 115 milyar dolarlık zirvenin oldukça altında kaldı.

Rapora göre, 2025’te metal ticareti kârları yüzde 20 artarken, petrol ticaretinden elde edilen kazançlar yüzde 15 düştü. Ayrıca bir trader için gerekli altyapı, veri ve teknoloji maliyetlerini ifade eden “seat cost” da 2021’den bu yana yüzde 30’dan fazla arttı.

Uzmanlar, jeopolitik gelişmeler hariç tutulduğunda sektörün yıllık bazda 90 ila 110 milyar dolar aralığında kazanç üretmeye devam edeceğini öngörüyor. Ancak Oliver Wyman ortağı Marc Zimmerlin, son yıllarda yaşanan gelişmelere dikkat çekerek, “Adeta bir ömürde bir kez görülecek olayları üst üste yaşıyoruz. Bu durum hiçbir iş planının parçası değil” değerlendirmesinde bulundu.