1 Trilyon Lira Eksiye Düştük

ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES

Yüksek enflasyon, hayat pahalılığı, düşen alım gücü ve enflasyon karşısında eriyen maaşlar, iğneden ipliğe her şeye gelen zamlar vatandaşı yüksek faizli borçlanma kanallarına mahkum etti. Halk arasında ‘eksi hesap’ olarak bilinen Kredili Mevduat Hesabı (KMH) Eylül 2022’de devreye alındığında 57 milyar lira kredi kullanılmıştı. Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre 4 yılda 20 kat artış gösterdi. Hem ticari hem bireysel KMH 10 Nisan 2026 haftasında 1 trilyon 86 milyar 804 milyon liraya fırladı. Bunun 273 milyar 884 milyon lirası taksitli ticari kredilerden, 812 milyar 920 milyon lirası tüketici kredilerinden oluşuyor. Türkiye Bankalar Birliği (TBB) Risk Merkezi verilerine göre, eksi hesaptan kredi kullanan kişi sayısı ise son bir yılda 2 milyon kişilik artış göstererek Ocak 2026’da 32.2 milyon kişiye yükseldi.

Dar gelirli kesim geçinmek için KMH’ye yüklenirken kişi başına düşen borç tutarı daha hızlı artış gösterdi. 2022 Eylül’de kişi başına ortalama KMH 2 bin 149 liraydı, 2026 yıl başında bu miktar 22 bin 885 lira artışla 25 bin 34 liraya yükseldi.

KMH Borcu Ödenemiyor

Kredilerde yaşanan geri ödeme krizi, KMH’lerde de yaşanmaya başladı. Tasfiye olunacak KMH’lardaki kredi miktarı 2024 Eylül’de yüzde 2.5 civarındayken bu yıl ocak döneminde yaklaşık 2 puanlık artışla yüzde 4.4’e yükseldi.

KMH’de tasfiye olunacak kredilerin en yüksek olduğu il yüzde 11.6 ile Diyarbakır, yüzde 10.6 ile Mardin ve yüzde 9.6 ile Şanlıurfa oldu. KMH kullanımı en hızlı büyüyen il yüzde 100 artış ile Tunceli oldu. Son bir yılda KMH kullanımı K.Maraş’ta yüzde 91, Malatya’da yüzde 82, Hatay’da yüzde 90, Osmaniye’de yüzde 84 ve Adıyaman’da yüzde 95 artış gösterdi. Kredili mevduat hesabının en yüksek olduğu iller ise sırasıyla yüzde 25 ile İstanbul, yüzde 9 ile Ankara ve yüzde 7 ile İzmir oldu. Kişi başına KMH ortalaması en yüksek olan il 22 bin TL ile İstanbul, Kocaeli ve Tekirdağ oldu.

Günlük Yüksek Faiz İşletiliyor

Eylül 2022’de toplam krediler içinde KMH payı yüzde 1.5’ti. O dönemde KMH miktarı 104 milyar 869 milyon liraydı. Şu anda ise KMH toplam bakiyesi tüm sektörün toplam kredi bakiyesi içindeki payı yüzde 4.3’ü aşıyor. Bu miktar son 3 yılda 8 katı aşan artışa işaret ediyor. Yüksek faiz oranlarına rağmen kolay erişilebilir olması ve anlık nakit ihtiyacını karşılaması, bu hesaplara ilgiyi artırıyor. Hesapta bakiye bulunmadığında otomatik devreye giren ve günlük faiz işletilen KMH’ler, hesaba para girişi olduğunda otomatik tahsil ediliyor. KMH’ta faiz oranları genellikle aylık yüzde 4.25 seviyesinde uygulanıyor. Uzmanlar, vatandaşın uzun vadeli borçlanma yerine, sadece birkaç günlük ihtiyacı için KMH kullanmasını öneriyor.