3 Aralık Dünya Engelliler Günü dolayısıyla Ankara Barosu’na bağlı görme engelli avukat Turhan İçli, 2026 yılı merkezi yönetim bütçesinde engellilere ayrılan kaynağın yüzde 2’nin altında kalmasını eleştirdi.
İçli, bu durumun “sosyal adalet ilkeleri, hukuk, anayasa ve insanlık vicdanıyla bağdaşmadığını” söyleyerek, engellilerin nüfusa oranlarıyla uyumlu bir bütçe payı talep etti.
Bağımsız bir “Engelliler Bakanlığı” kurulması gerektiğini de vurguladı.
Bütçede Engellilere Ayrılan Pay Yüzde 2’nin Altında
Engellilerin Haklarına Erişim Platformu Sözcüsü olan Turhan İçli, TBMM Genel Kurulu’nda 8 Aralık’ta başlayacak ve 14 gün sürecek 2026 Yılı Merkezi Yönetim Bütçe Kanun Teklifi’ni değerlendirdi. İçli, engellilere ayrılan bütçe payının, nüfus oranının çok altında olduğunu ifade etti:
“Biliyorsunuz, bütçe hakkı 1215'te Magna Carta Libertatum'dan bu yana insanlığın gündemindedir. Bütçeler, devletlerin halkından topladığı dolaylı-dolaysız vergilerden oluşur. Dolayısıyla devletlerin, bu bütçeleri halk için harcaması gerekir. Ancak 2026 bütçesi ve daha önceki bütçelerde kaynaklar halktan alınıyor. Toplanan vergiler patronlara ve şirketlere peşkeş çekiliyor. Buna karşın engelliler, kadınlar, çocuklar ve gençler gerekli payı alamıyor. Türkiye nüfusunun yüzde 12'si engelli; yani 10 milyon insan. Fakat 2026 bütçesinden engellilere düşen pay yüzde 2'nin altında.”
Yüzde 12'lik bir nüfusun bütçeden yüzde 2'nin altında yararlanması; sosyal adalet ilkelerine, hukuka, Anayasa'ya ve insanlık vicdanına aykırıdır. Bu nedenle engelliler olarak, bütçeden hak ettiğimiz payı ve nüfusumuza orantılı kaynakların engelliler için harcanmasını talep ediyoruz. Beklentimiz, bütçeden engellilere daha büyük bir pay ayrılmasıdır; en az yüzde 10'unun, 12'sinin engellilerin ihtiyaçları için kullanılmasını istiyoruz.”
“3 Aralık’a Maalesef Keyifli Giremiyoruz”
Avukat İçli, 3 Aralık Dünya Engelliler Günü'nde engellilerin sorunlarına ve hak kayıplarına dikkat çekerek, “3 Aralık, engellilerin sorunlarını kamuoyuyla paylaştıkları önemli bir gün. Ancak bu 3 Aralık'a çok keyifli giremiyoruz. Zira son yıllarda engellilerin hakları birer birer ellerinden alınıyor” dedi.
ÖTV’siz Araç Hakkındaki Düzenleme: “Engelliler İçin Araç Almak İmkânsız Hale Geldi”
Yıl başında yapılan düzenlemelerle engellilerin ÖTV'siz araç alma hakkına getirilen sınırlamalara değinen İçli, daha önce engellilerin ÖTV'den muaf araç satın alabildiğini ve bu araçları beş yılda bir yenileyebildiğini söyledi. Ancak 7538 sayılı kanunla bu sürenin 10 yıla çıkarıldığını ve araçlarda yüzde 40 yerlilik şartı getirildiğini kaydetti.
Türkiye'de yüzde 40 yerlilik şartını karşılayan araç sayısının oldukça sınırlı olduğuna ve bu araçların engellilerin ihtiyaçlarına uygun olmadığını belirten İçli, engellilerin kullandığı yüksek tavanlı, lift sistemli araçların fiyatlarının mevcut limitlerin çok üzerinde kaldığını ifade etti. Engellilerin ÖTV muafiyeti dahil yalnızca yaklaşık 2 milyon 800 bin TL seviyesindeki araçları satın alabildiğini belirten İçli, bu sınırın kaldırılmasını ve 7538 sayılı kanunun iptal edilmesini talep ettiklerini söyledi.
“Engellilerin Erken Emeklilik Hakkı Fiilen Ortadan Kaldırıldı”
İçli, aynı yasayla engellilerin emeklilik koşullarının ağırlaştırıldığını belirterek, engelliler için erken emeklilikte esas alınan “engellilik oranının” kaldırıldığını ifade etti. Yeni düzenlemeyle meslekte kazanma ve iş gücü kaybı oranının esas alındığını kaydeden İçli, “Bu değişiklik engellilerin erken emeklilik hakkını ortadan kaldırdı” dedi. İçli, söz konusu düzenlemelerin iptali için Anayasa Mahkemesi'ne başvurduklarını ve bu yasaların iptalini talep ettiklerini aktardı.
“Engelliler Bakanlığı Kurulmalı”
Mevcut yapı içinde engelli sorunlarının yalnızca Engelli ve Yaşlı Hizmetleri Genel Müdürlüğü ile çözülemeyecek kadar büyük olduğunu söyleyen İçli, bağımsız bir bütçeye sahip bir “Engelliler Bakanlığı” kurulması gerektiğini vurguladı.
Engellilerin fiziksel çevreye, bilgiye, haklara ve hizmetlere erişimde ciddi engellerle karşılaştığını belirten İçli, kapsamlı bir engelliler yasası çıkarılması gerektiğini ifade etti. İçli, toplumda engellilere yönelik olumsuz değer yargılarının yüzyıllardır sürdüğünü ve bunun dışlanma ile görünmez kılmaya yol açtığını söyleyerek Türkiye'de kapsamlı bir ayrımcılık yasasına ihtiyaç olduğunu belirtti.
Parlamenter Sistem Talebi
İçli, konuşmasının ilerleyen kısmında şunları kaydetti:
“Türkiye'de bütün siyasi ve idari yetkiler Cumhurbaşkanı'nın elinde toplanmış durumda. Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ile bu, parlamentoyu devre dışı bırakmış durumda. Meclis, artık etkisiz bir unsur haline geldi. Eskiden derdimizi çözmek için bir yasayı çıkarmak ya da değiştirmek amacıyla parlamenterlere giderdik. Ancak şimdi Cumhurbaşkanlığı'ndan gelen yasalar olduğu gibi geçiyor ve onları etkileme şansımız kalmadı. Dolayısıyla, Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi'nin yerine demokratik parlamenter rejim talebi, engellilerin de temel taleplerinden biri haline gelmiştir.”
