19 Hisseyle Başladı, 596 Hisseye Ulaştı

Eski adı İstanbul Menkul Kıymetler Borsası (İMKB) olarak bilinen Borsa İstanbul, 3 Ocak 1986’da 19 hisse senedi ile işleme başlamasının ardından 40 yıl içinde yıldız pazarda 241, ana pazarda 270, alt pazarda 51 olmak üzere toplamda 596 hisse senedine ulaştı. Bunun yanı sıra, vadeli işlem sözleşmeleri, opsiyonlar ve varantlar gibi birçok yeni enstrüman da bu dev pazarda işlem görmeye başladı.

Borsa, İMKB ismiyle yola çıktıktan sonra, 2013’te Sermaye Piyasası Kanunu’ndaki değişiklikle yeni bir yapıya büründü. Son yıllarda gelişen teknolojik altyapısı ile gelişimini sürdürdü.

Resmi olarak Aralık 1985’te açılan İMKB, 3 Ocak 1986’da Cağaloğlu’ndaki binasında 19 hisse senedi ile işlem yapmaya başladı.

1987 yılından itibaren daha önce haftalık olarak hesaplanan borsa endeksleri, günlük olarak hesaplanmaya başladı. 1993'te 50 şirket ile bilgisayarlı alım-satım işlemine geçildi ve yıl sonunda, İMKB, ABD Menkul Kıymetler ve Borsalar Federasyonu tarafından “kabul görmüş menkul kıymetler borsası” olarak tanındı. Bu unvanı alan gelişmekte olan borsalar arasında İMKB, üçüncü sırada yer aldı.

Uluslararası piyasanın 1996’da kurulması ve 1997’de Hazine tarafından yurtdışında satılmaya başlanan 40 uluslararası tahvillin kota alması ile Hazine’nin yurtdışı finansmana erişimi için farklı bir kanal açıldı.

İMKB, 2000 yılında Kırgız Borsası’nın sermayesine yüzde 27,4, Bakü Borsası’na ise yüzde 5,26 iştirakle ortak oldu.

2004 yılında, katılma belgelerinin organize ve şeffaf bir piyasada işlem görmesini sağlamak amacıyla Borsa Yatırım Fonu Pazarı kuruldu. Bunun devamında hisse senetleri piyasasında borsa yatırım fonları işlem görmeye başladı.

2007’de hisse senetleri piyasasında açılış seansı uygulamaya geçti ve yıl sonuna doğru seans kapanış saati 17.00’ye uzatıldı. Mayıs 2009’da Kamuyu Aydınlatma Platformu (KAP) devreye alındı ve piyasanın şeffaf olmasına yönelik önemli bir adım atıldı.

Yapılandırılmış ürünler sınıfında yer alan varantlar, 2010 yılında borsada işlem görmeye başladı.

2011’de bankalararası repo-ters repo pazarının kurulması, bankaların likidite problemlerini çözmesini sağladı. 2012’de İMKB bünyesinde faaliyete geçen vadeli işlem ve opsiyon piyasası (VİOP) 2019’da günlük işlem hacmini ortalama 5 milyar liraya, 2023’te de 90 milyar liraya çıkardı.

Varlık Fiyatlamada TLREF Kullanılmaya Başlandı

İMKB, 5 Nisan 2013’te özel hukuk hükümlerine göre çalışan işletme olan Borsa İstanbul A.Ş.’ye dönüşerek, endeks adlarındaki “İMKB” kısaltması “BIST” olarak değiştirildi.

Aynı yıl pay piyasası birinci seansı, 15 dakika öne alınarak saat 09.15’e çekildi. VİOP’ta 2014'te dolar/TL opsiyon sözleşmeleri işlem görmeye başladı.

30 Kasım 2015’te Borsa İstanbul ile Nasdaq arasındaki ortaklık doğrultusunda geliştirilen BISTECH’in ilk fazı devreye alındı. BISTECH, iki aşamadan oluşan Teknoloji ile Dönüşüm Programı’nın ilk aşamasında Borsa İstanbul, 22 yıldır uyguladığı çift seans sisteminden tek seansa geçti.

Borsa İstanbul A.Ş. ve bağlı ortaklığı İstanbul Takas ve Saklama Bankası A.Ş., swap piyasası oluşturma çalışmalarını Eylül 2018’de tamamladı. İşlem yapma yetkisi olan bankalar ve TCMB’nin işlem gerçekleştirebildiği swap piyasasında 2019’da TL-dolar ve TL-avro işlemleri, günlük 3 milyar dolara ulaşan hacimle gerçekleştirildi.

Borsa İstanbul, 17 Haziran 2019’da finansal türev ürünler, borçlanma araçları ve çeşitli finansal sözleşmelerde değişken faiz göstergesi olarak TLREF Türk lirası gecelik referans faiz oranını hesaplamaya ve yayımlamaya başladı. TLREF, Türk lirası kısa vadeli referans faiz oranı ihtiyacını karşılamak için oluşturuldu.

4 Ekim 2019’dan itibaren Borsa İstanbul’da dünya borsaları ile uyum sağlama ve etkileşimi artırma amacıyla 10.00 ila 18.00 saatleri arasında kesintisiz işlem yöntemine geçildi. Buna göre pay piyasasında sürekli işlem yöntemi ile işlem gören kıymetlerde, 13.00 ila 14.00 arasındaki “gün ortası tek fiyat” uygulaması kaldırıldı.

2019’un sonlarında Türkiye Varlık Fonu, Avrupa İmar ve Kalkınma Bankası’na (EBRD) ait yüzde 10’luk payı satın alarak Borsa İstanbul’daki ortaklık oranını yüzde 90,6’ya ulaştırdı. Diğer ortaklar, yüzde 1,3 ile Türkiye Sermaye Piyasaları Birliği (TSPB), yüzde 2,27 ile Borsa İstanbul A.Ş. ve yüzde 5,83 ile “diğer” adı altında aracı kurumlar ve bankalardır.

2022’de Sürdürülebilirlik 25 Endeksi, Katılım Temettü Endeksi ve TLREFK adıyla Türk lirası gecelik katılım referans getiri oranı hesaplanmaya başlandı.

VİOP açılış ve kapanış saatlerinde de değişiklik yapılırken, 6 Mayıs 2022’den itibaren saat 09.20-09.25 arasında emir toplama ve 09.25-09.30 arasında eşleştirme yapılmaya başlandı. Daha önce 18.10 olan kapanış saati de 18.15’e çekildi.

Varlık Çeşitliliği Her Geçen Yıl Arttı

Borsa İstanbul’da emtia sertifikaları, pay piyasalarında işleme açılırken 21 Kasım 2022’de 0,01 gram altının pay piyasalarında alım satımını sağlayan Darphane Altın Sertifikası “ALTINS1” koduyla borsa kaydına alındı.

Mayıs 2023’te Borsa İstanbul, Avrupa Birliği’nin sermaye piyasaları düzenleyici otoritesi ESMA tarafından MiFID II ve MiFIR hükümleri çerçevesinde oluşturulan işlem sonrası şeffaflık koşullarını sağlayan pazar yeri statüsünü güncelleyerek teyit etti.

Borsa İstanbul, “BIST Geri Alım Endeksi” ve “BIST Temettü 25 Ağırlık Sınırlamalı 10” adlı iki yeni endeksin 15 Ağustos itibarıyla hesaplanmaya başlanacağına karar verdi. Ayrıca girişim sermayesi pazarının oluşturulmasıyla, nitelikli ve kurumsal yatırımcılara sermaye artırımı yoluyla pay ihraç etme imkanı sunulacak.

Borsa İstanbul, pay piyasasında fiyat adımı ve kotasyon yayılma aralıklarında düzenlemeler yaparak borsa yatırım fonlarında açılış seansı uygulaması üzerinde de değişiklik gerçekleştirdi. Borsa yatırım fonu işlem sıralarının, 09.40-09.56 saatlerinde emir toplama ve 09.56-10.00 saatlerinde eşleştirme seanslarından oluşan bir açılış seansı eklenmiş oldu.

Borsa İstanbul’un 150. kuruluş yıl dönümünün kutlandığı 22 Aralık 2023’te, 1 Kasım 2023 tarihinden itibaren Borsa İstanbul’da işlem gören 500 payın “BIST 500 Endeksi” altında hesaplanmaya başlanması duyuruldu.

2024’te ise Borsa İstanbul, bakır vadeli işlem sözleşmelerinin 6 Aralık’ta VİOP’ta işleme açılacağını ve 16 Aralık 2024 tarihinden itibaren BIST Spot Gümüş, BIST Spot Platin ve BIST Spot Paladyum endekslerinin hesaplanmaya başlanacağını bildirdi.

Borsa İstanbul'da Geçen Yıl Halka Arzlar Devam Etti

2025’te 18 şirket borsa işlem görmeye başlayarak Borsa İstanbul’da işlem gören şirketlerin sayısı, 40 yılda yıldız pazarda 241, ana pazarda 270, alt pazarda 51, diğer pazarlardaki hisselerle toplamda 596’ya ulaştı.

Borsa İstanbul, 2 Ocak 2025 tarihinden itibaren bir aylık Türk lirası gecelik referans faiz oranı vadeli işlem sözleşmelerinin günlük fiyat değişim limitlerini yüzde 50’den yüzde 20’ye indirdi.

1 Eylül 2025 tarihinden itibaren devre kesici sisteminde de değişiklik yapılacak. BIST 100 Endeksi’nin gün içinde önceki günün kapanışına göre birinci aşamada yüzde 5 ve ikinci aşamada yüzde 7 veya daha fazla düşmesi durumunda devreye giren sistemi, tek aşamalı olarak yüzde 6 veya daha fazla gerilemesi halinde uygulamaya başlayacak.

Açığa satış yapılabilen işlem sıralarında seans sonuna kadar yukarı adım kuralının yürütüldüğü işlemlerde, BIST 100 Endeksi düşüş değeri yüzde 3’ten yüzde 2’ye çekilecek.

Öte yandan, Borsa İstanbul Grubu, takas tarihinin T+1 (işlem gününü takip eden ilk iş günü) olarak kısaltılması için çalışmalarına devam ediyor. Konu ile ilgili olarak, 5 Ocak 2026 itibarıyla uçtan uca testlerin gerçekleştirilebilmesi için gerekli tüm ortamların oluşturulacağı bildirilmiştir.