TARIK IŞIK / NEFES
MUSTAFA Kemal Atatürk’ün 23 Nisan Bayramı’nı 1929’da çocuklara armağan etmesiyle Türkiye, dünyada çocuklarına bayram hediye eden ve bu bayramı bütün dünya ile paylaşan ilk ve tek ülke oldu. Atatürk’ün, görev süresi boyunca 23 Nisan haftalarında çocukları makamında kabul edip onlarla ilgilenmesi, zamanla bakanlar ve bürokratlar arasında da yaygınlaştı ve sembolik koltuk devri uygulamasına dönüştü. İlk olarak 6 ülkenin katılmasıyla 1979’da uluslararası boyuta taşınan bu milli bayramda, dünyanın birçok ülkesinden çocuklar Türkiye’ye gelmeye başladı.
Her yıl coşkuyla kutlanan 23 Nisan, hepimizin zihninde “çocuk bayramı” olarak yer etmiştir. Oysa bu nitelendirme, günün adına çok sonra eklendi. Tarihin sayfaları karıştırıldığında, 23 Nisan’ın bugünkü kimliğine kavuşmasının yıllarca sürdüğü anlaşılıyor. Dahası, yıllarca kanunda yazılı olmaksızın kutlandı; halkın benimsemesi, hukuki tanımlamanın çok ilerisinde ilerledi.
İLK MİLLİ BAYRAMIMIZ
Her şey 23 Nisan 1920’de, Türkiye Büyük Millet Meclisi’nin Ankara’da açılmasıyla başladı. Kurtuluş Savaşı’nın tam ortasında gerçekleşen bu açılış, yeni kurulan devletin siyasi temelini oluşturuyordu. 1921’de çıkarılan bir kanunla söz konusu tarih, Türkiye’nin ilk resmî millî bayramı olarak tescil edildi. Kanun metninde yer alan ifade son derece yalındı. TBMM’nin ilk açılış günü olan 23 Nisan artık millî bayramdı. Ancak o yıllarda günün adında “millî hâkimiyet” ibaresi yoktu. Bu kavram, 1922’de saltanatın kaldırılmasının ardından gündeme geldi. Saltanatın kaldırıldığı 1 Kasım, bir süre “Millî Hâkimiyet Bayramı” adını taşıdı. Ne var ki zamanla 23 Nisan’ın gölgesinde kalan bu tarih, toplumun belleğinden silindi. 1935’te yürürlüğe giren yeni bir kanun, 1 Kasım bayramını tamamen ortadan kaldırırken “23 Nisan Millî Bayramı”nı da “Millî Hâkimiyet Bayramı” olarak yeniden tanımladı. Böylece hâkimiyet vurgusu resmen 23 Nisan’a taşındı.
ATATÜRK’ÜN ÇOCUK VİZYONU
“Çocuk Bayramı” boyutunda ise bizzat Ulu Önder Gazi Mustafa Kemal vardır. Sonradan adı Çocuk Esirgeme Kurumu olarak değiştirilecek olan Himaye-i Etfal Cemiyeti, Atatürk’ün talimatıyla 1923’te 23 Nisan kutlamaları için özel pul bastırdı. Çünkü işgal ordularının öksüz ve yetim bıraktığı çocukların ihtiyaçlarının sağlanması için maddi kaynağa ihtiyaç vardı. Gazeteler halkı kimsesiz çocuklar için bağış yapmaya çağırırken 1926’ya gelindiğinde 23 Nisan ile “çocuk” kavramı özdeşleşmişti. 1927’de 23 Nisan “Çocuk Bayramı” ilan edildi. İlk kutlama programı büyük bir şenlik havasında geçti. Cumhurbaşkanı Mustafa Kemal Paşa, kendi arabalarından birini o gün çocukların kullanımına açtı. Cumhurbaşkanlığı Bandosu Çocuk Sarayı adı verilen binada konser verdi. Cemiyetin Ankara’daki bir yapısı o yıl için “Çocuk Sarayı” olarak tahsis edildi. 1933’te Atatürk, 23 Nisan sabahı makamını çocuklara açarak onlarla bizzat sohbet etti. Böylece devlet adamlarının 23 Nisan’da çocukları makamlarında kabul etme geleneği doğdu. Atatürk döneminde çocuk politikasının ön plana çıkmasının önemli sebeplerden biri de ülke nüfusunun artırılmak istenmesidir. Doğum oranları yüksektir ancak çocuk ölüm oranları da çok yüksektir.
DÜNYANIN TÜM ÇOCUKLARINA
Türkiye’nin kararlı tutumu ve TRT’nin yıllarca sürdürdüğü uluslararası kutlamalar sayesinde 23 Nisan, resmî bir BM kararı olmaksızın dünya kamuoyunda uluslararası bir kimlik kazandı. Atatürk’ün “Bu bayramı onlara armağan edeceğim, gözüm arkada kalmayacak” dediği gün; bir meclis açılışından dünyanın tüm çocuklarına uzanan uzun ve umut dolu bir yolculuğu simgeliyor.
