31 Milyon Kişi ‘Eksi Bakiye’ye Düştü

ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES

Yüksek enflasyon, yaşam maliyetleri, kredilere yönelik makroihtiyati tedbirler, azalan alım gücü ve enflasyonun gerisinde kalan maaş artışları, bireyleri ve şirketleri eksi hesaplara yönlendirdi. “Eksi hesap” olarak bilinen Kredili Mevduat Hesabı (KMH), Eylül 2022'de devreye girdiğinde 57 milyar lira kullanılmıştı. Risk Merkezi verilerine göre, bu süre zarfında KMH'dan kullanılan kredi miktarı 670 milyar liraya ulaşmış durumda.

Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu (BDDK) verilerine göre bu rakam daha da yüksek. Hem ticari hem bireysel KMH, 21 Kasım haftasında 929 milyar 518 milyon liraya tırmandı. Bunun 222 milyar 949 milyon lirası taksitli ticari kredilerden, 706 milyar 569 milyon lirası ise tüketici kredilerinden oluşuyor.

Söz konusu eksi hesaptan kaynaklanan borcun son üç yılda 15 kat arttığı ortaya çıkıyor. Türkiye Bankalar Birliği (TBB) verilerine göre, KMH kullananların sayısı Eylül 2022 ile Eylül 2025 arasında yüzde 19 artarak 31.2 milyona ulaştı. Geçtiğimiz yıl sonuna göre KMH kullanan kişi sayısı 1.6 milyon artış gösterdi. Dar gelirli gruplar geçinmek amacıyla KMH kullanmaya yönelirken, kişi başına düşen borç miktarı da hızla yükseldi. Eylül 2022'de kişi başına ortalama KMH 2 bin 149 lirayken, bu yıl aynı dönemde bu miktar 19.358 lira artarak 21.507 liraya yükseldi. Kişi başına ortalama borç miktarının 2024 sonunda 12.339 liraya çıkması bekleniyor. Bu yıl, daha ciddi bir ekonomik krizle karşı karşıya kalan vatandaşlar yalnızca 9 ayda eksi hesaptan 9 milyar 168 milyon lira borçlandılar.

ÖDEYEMİYORLAR

Kredilerde yaşanan geri ödeme sorunları, KMH'lerde de kendini gösteriyor. Vatandaş, KMH borcunu ödemekte zorluk çekmeye başladı. Tasfiye edilmesi gereken KMH’lerdeki kredi miktarı, 2024 Eylül’de yüzde 2.5 civarındayken, bu yıl aynı dönemde yaklaşık 2 puanlık bir artışla yüzde 4.2’ye yükseldi. Eylül itibarıyla tasfiye edilmesi gereken KMH tutarı 25 milyar lirayı aştı. KMH’te tasfiye edilmeyecek kredilerin en yüksek olduğu iller; yüzde 11.9 ile Diyarbakır, yüzde 10.6 ile Mardin ve yüzde 9.5 ile Şanlıurfa oldu. KMH kullanımı en hızlı artış gösteren il ise yüzde 136 ile Tunceli oldu. Ancak dikkat çeken bir diğer husus, son 12 ay içerisinde KMH kullanımı en hızlı artış gösteren 10 il arasında 6 Şubat depremlerinden etkilenen 5 ilin yer alması.

Yüksek Faizle Borçlanma

Eylül 2022’de toplam krediler içerisinde KMH payı yüzde 1.5’ti. O dönemde KMH miktarı 104 milyar 869 milyon liraydı. Şu anda ise bireysel ve ticari kredili mevduat hesaplarının toplam bakiyesi tüm sektörün kredi bakiyesi içindeki payı yüzde 4’ü aşmış durumda. Bu miktar son 3 yılda 8 katı aşan bir artış gösteriyor.

Yüksek faiz oranlarına rağmen kolay erişilebilir olmaları ve hızlı nakit ihtiyaçlarını karşılaması, bu hesaplara olan ilgiyi artırmaya devam ediyor. Hesapta bakiye bulunmadığında otomatik olarak devreye giren ve günlük faiz uygulanan KMH hesapları, hesaba para girişi olduğunda otomatik tahsil ediliyor. KMH hesaplarına uygulanan faiz oranı yüzde 4.5 düzeyinde iken, azami gecikme faiz oranı yüzde 4.8 olarak belirlenmiş durumda. Borçlanmaya ayrıca Banka Sigorta Muamele Vergisi ve Kaynak Kullanımı Destekleme Fonu'nun da eklenmesiyle faiz oranları daha da yükseliyor.