California Üniversitesi Riverside'daki araştırmacılar, ambalajlardan, kumaşlardan ve günlük plastik ürünlerden ayrılan mikroplastiklere düzenli maruziyetin ateroskleroz gelişimini hızlandırabileceğini ortaya koydu. Kalp krizi ve felç riskini artıran bu damar daralması etkisi sadece erkek farelerde gözlemlenirken, insan sağlığına dair önemli bir ipucu sundu.
Araştırmayı yürüten Changcheng Zhou, kalp-damar araştırmalarında cinsiyetler arasında farklı yanıtların sıkça görüldüğünü vurguladı.
Mikroplastiklerin gıdalarda, içme suyunda ve havada yaygın şekilde bulunduğu; insan vücudunda da tespit edildiği bilinmektedir. Son klinik çalışmalar, bu parçacıkların aterosklerotik plaklarda biriktiğini ve daha yüksek seviyelerin artmış kardiyovasküler risk ile ilişkili olduğunu göstermiştir. Ancak bu parçacıkların doğrudan damar hasarına yol açıp açmadığı hala belirsizdir.
Zhou, mikroplastiklerden tamamen kaçınmanın neredeyse imkânsız olduğunu, bu yüzden plastik kullanımını azaltmanın ve kalp sağlığını korumanın önemini belirtmektedir.
ARAŞTIRMA TASARIMI
Environment International dergisinde yayımlanan çalışmada, aterosklerozu incelemek için yaygın olarak kullanılan LDLR eksikliği bulunan fare modeli tercih edilmiştir. Hem erkek hem de dişi farelere dokuz hafta boyunca günlük 10 mg/kg mikroplastik verilmiştir.
Fareler, sağlıklı bir insanın tüketebileceği düşük yağ ve kolesterol içeren bir diyetle beslenmişlerdir. Uygulanan mikroplastik miktarının, kirlenmiş gıda ve su tüketimiyle gerçekçi bir şekilde karşılaşılabilecek düzeyde olduğu belirtilmiştir.
ERKEK FARELERDE PLAK ARTIŞI
Sonuçlarda dikkate değer bir cinsiyet farkı ortaya çıkmıştır. Mikroplastik verilen erkek farelerin kalpten çıkan aort kökünde plak oluşumu yüzde 63, brakiosefalik arterde ise yüzde 624 artmıştır. Dişi farelerde ise anlamlı bir ilerleme gözlemlenmemiştir. Mikroplastiklerin ne kilo artışına ne de kolesterol yükselmesine neden olması, geleneksel risk faktörlerinin bu durumu açıkladığını göstermemektedir.
DAMAR HÜCRELERİNİN BOZULMASI
Tek hücreli RNA dizileme yöntemiyle yapılan incelemede, mikroplastiklerin damar duvarını döşeyen endotelyal hücreler başta olmak üzere aterosklerozla ilişkili birçok hücre tipinin işleyişini bozduğu gözlemlenmiştir. Araştırmada kullanılan floresan işaretli mikroplastiklerin plakların içinde ve özellikle damar içi hücre tabakasında biriktiği doğrulanmıştır. Mikroplastiklerin hem fare hem de insan endotelyal hücrelerinde plak oluşumunu teşvik eden gen yollarını aktive ettiği belirlenmiştir.
GELECEK ARAŞTIRMALAR
Zhou ve ekibi, erkeklerin neden daha duyarlı görünür olduğunu anlamak için yeni çalışmalar planlamaktadır. Farklı mikroplastik tür ve boyutlarının damar hücrelerine etkisi, endotelyal disfonksiyonun moleküler mekanizmaları ve cinsiyetler arasındaki damar tepkileri araştırılacaktır. Mikroplastik kirliliğinin dünya genelinde artması, bu etkilerin insan sağlığı ve özellikle kalp hastalıkları üzerindeki sonuçlarını daha kritik hale getirmektedir.
Çalışma, UCR, Boston Children's Hospital, Harvard Medical School ve New Mexico Health Sciences araştırmacılarının işbirliğiyle yürütülmüştür. Araştırmaya ABD Ulusal Sağlık Enstitüleri (NIH) kısmen destek vermiştir.
