Birleşmiş Milletler'e bağlı Dünya Sağlık Örgütü (WHO) tarafından yayımlanan yeni rapor, küresel ölçekte kanser vakalarının büyük bir kısmının önlenebilir olduğunu gün yüzüne çıkardı.
2022 yılında kaydedilen 18,7 milyon yeni kanser vakasını inceleyen araştırmacılar, bu vakaların yaklaşık yüzde 40'ının değiştirilebilir 30 risk faktörüyle ilgili olduğunu belirtti. Risk faktörleri arasında sigara kullanımı, HPV ve hepatit B gibi enfeksiyonlar ile alkol tüketimi öne çıkıyor.
Rapora göre, mide, akciğer ve rahim ağzı kanserleri, önlenebilir vakaların neredeyse yarısını oluşturmakta.
Küresel Farklılıklar ve Sınırlılıklar
Araştırma, dünya genelindeki kanser vakalarına ilişkin kapsamlı bir inceleme sunarken, bölgesel farklılıkların oldukça büyük olduğu vurgulandı. Uzmanlar, bulguların umut verici olduğunu ancak bazı sınırlamalar içerdiğine dikkat çekiyor.
Bu durum, 50 yaş altındaki bireylerde kolon kanserinin artık kanser kaynaklı ölümlerde ilk sıraya yükseldiğinin açıklanmasından yalnızca iki hafta sonra gerçekleşti.
Kanser; aile öyküsü, genetik mutasyonlar ve çevresel kirlilik gibi kontrol edilemeyen faktörlerden kaynaklanabileceği gibi, yaşam tarzı değişiklikleriyle risklerin azaltılabileceği de vurgulanıyor.
Akdeniz Tipi Beslenme Önerisi
Araştırmalar, yoğun şekilde ultra işlenmiş gıda tüketiminin kanser riskini artırabileceğini ortaya koyuyor. Bu tür beslenme alışkanlıklarının inflamasyonu artırdığı ve bağırsak mikrobiyotasını bozarak özellikle kolon ve yumurtalık kanseri riskini yükseltebileceği ifade ediliyor.
Genitoüriner kanserler konusunda uzman onkolog Dr. Daniel Landau, daha önceki değerlendirmesinde ağırlıklı olarak Akdeniz tipi beslenme modelini benimsediğini söylemişti. Bu model; yağsız proteinler, meyveler, sebzeler, tam tahıllar, kuruyemişler ve baklagillerin ön planda olduğu; kırmızı et, alkol, şeker ve ultra işlenmiş gıdaların sınırlandığı bir beslenme düzenini içeriyor.
Bağırsak sağlığı da riskin azaltılması açısından önemli bir unsur olarak öne çıkıyor. Uzmanlar, lif açısından zengin gıdalar ve probiyotik içeren besinlerin bağırsak mikrobiyotasını desteklediğini belirtiyor.
Her Gün En Az 30 Dakika Egzersiz
Egzersiz, uzun süredir kanser riskinin azalmasıyla ilişkilendirilmekte. 2025 yılında yayımlanan bir çalışma, kolon kanserinin tekrarını önlemede düzenli ve disiplinli egzersizin kemoterapi gibi maliyetli tedavilere kıyasla daha etkili olabileceğini gösterdi.
NYU Langone'da görev yapan medikal onkolog Dr. Paul Oberstein, egzersizin inflamasyonu azaltarak tümör büyümesini yavaşlatabileceğini ifade etti. Meme kanseri teşhisi almış bir onkolog olan Dr. Sue Hwang, günde en az 30 dakika egzersiz yapılmasını öneriyor.
Uzmanlar, spor salonuna gitmenin şart olmadığını; tempolu yürüyüş, merdiven çıkmak, ağır alışveriş torbaları taşımak veya çocuklarla aktif vakit geçirmenin de riski azaltabileceğini vurguluyor. Ancak planlı ve düzenli egzersiz programlarının daha etkili olduğu belirtilmekte.
Erken Tanı İçin Tarama Hayati Önemde
Uzmanlar, erken belirtilerin fark edilmesinin ve düzenli taramaların hayat kurtarıcı olduğuna dikkat çekiyor. Örneğin, kolon kanserinde dışkıda kan görülmesi gibi belirtiler, önerilen yaştan daha erken bir tarama yapılmasını gerektirebilir.
Aile öyküsü, Lynch sendromu gibi genetik mutasyonlar veya endometriyal kanser riskini artırabilen polikistik over sendromu (PCOS) gibi durumların bilinmesi, risk değerlendirmesinde kritik bir rol oynamakta.
Kadın hastalıkları ve doğum uzmanı Dr. Thais Aliabadi, bireylerin geçmiş biyopsi sonuçları ya da meme yoğunluğu gibi kişisel sağlık verilerini takip etmesinin, kanser riskinin daha doğru belirlenmesine yardımcı olacağını belirtiyor.
