NALAN GÜNEŞ / NEFES
Günümüzde kalp ve damar hastalıkları yalnızca ileri yaş grubunu değil, genç nüfusu da etkileyen en önemli sağlık sorunları arasında yer alıyor. Sağlıksız beslenme, hareketsiz yaşam, sigara kullanımı ve stres gibi faktörlerin riskleri artırdığını belirten Kardiyoloji Uzmanı Dr. Hüseyin Deniz Kılıç ile kalp hastalıklarının nedenlerini ve alınabilecek önlemleri konuştuk.
– Kalp hastalıklarının en yaygın nedenleri neler?
Sigara ve alkol kullanımı, diyabet, hipertansiyon, yüksek kolesterol, kötü beslenme, obezite, hareketsizlik, ileri yaş, kadınlarda erken menopoz ve ailede kalp hastalığı varlığıdır. Toplumdaki en büyük sorun ise hatalı yaşam tarzı olan bazı kişilerin verilen tıbbi tavsiyeleri hafife almasıdır. Unutulmamalıdır ki tıbbi tavsiyeler geniş araştırmalar sonucunda verilmektedir. Bir kişiden yola çıkarak yaşam ve beslenme tarzı belirlenemez.
– Genç yaşta artan kalp rahatsızlıklarının altında hangi sebepler var?
Başlıca nedenler arasında hareketsiz yaşam tarzı, fastfood ağırlıklı beslenme, obezite artışı ve yoğun stres yer alıyor. Ayrıca sigara kullanımının genç yaşlara kadar inmesi de önemli bir risk faktörü. Genetik; yani ailesel yatkınlık da bu tabloya eklendiğinde maalesef daha genç yaşlarda kalp hastalıklarıyla karşılaşıyoruz.
– Beslenme kalp sağlığını nasıl etkiliyor?
Sağlıklı beslenme kalp sağlığının temel taşlarından biridir. Kalp damar sağlığı açısından Akdeniz diyeti önerilmektedir. Sebze, meyve, tam tahıl ürünleri, baklagil, balık tercih edilmeli. Paketli gıda, işlenmiş et ürünleri, rafine un-şeker ve doymuş yağdan kaçınılmalıdır. Tuz tüketimi günde 5 gram ile sınırlanmalıdır. Zaman zaman popülerleştirilen ketojenik diyet gibi et ve doymuş yağ tüketimini öneren diyetler kalp damar sağlığı açısından sakıncalıdır.
– Kalp krizi artışlarında Covid-19 aşılarının etkisi olduğuna dair bir inanış var. Doğru mu?
Covid-19’un kendisi damar iç tabakası iltihabına yol açarak ve endotel fonksiyonunu bozarak kalp krizlerini tetikleyebilmektedir. Bilimsel veriler Covid-19 aşılarının kalp krizini arttırmadığını aksine aşı olanların olmayanlara göre riskinin biraz azaldığını göstermektedir. Bu konuda daha uzun vadede çalışmalar durumu netleştirecektir.
– Sporun kalp sağlığı üzerindeki etkilerini anlatır mısınız?
Sağlıklı beslenme ve düzenli egzersiz kalp sağlığının temel taşlarıdır. Haftada en az 150 dakika orta düzeyde egzersiz yapılması tansiyonu, kan şekerini ve kan yağlarını dengeler. Kilo kontrolü sağlar. Kalbin daha verimli çalışmasına yardımcı olur. Düzenli egzersiz yapanların kalp atım hızı düşüktür. Egzersizle daha az ve geç hızlanır. Kan yağı ve kan şekeri profilleri egzersiz yapmayan kişilerden daha iyidir. Damar genişleme kapasitesi daha iyidir. Tansiyonları daha düşüktür. Bu sayede damar sertliği gelişme ihtimali daha düşüktür. Düzenli egzersiz yapanlarda stres düzeyi azalır. Yeme alışkanlığı, sigara gibi alışkanlıklar daha nadir görülür. Sonuç olarak kalbin daha verimli çalışmasını sağlar ve koruyucu etkisi vardır.
– Yaş arttıkça kalp hastalıkları artıyor mu?
Türkiye’de 1 yılda gerçekleşen kalp hastalıklarının %1-2’si 0-34 yaş arasında, %2-5’i 35-44 yaş arasında, %10-15’i 45-54 yaş arasında, %20-25’i 55-64 yaş arasında, %25-30’u 65-74 yaş arasında, %30-40’ı 75 yaş üzerinde gerçekleşmektedir. Bu verilerle yaşla birlikte kalp krizi görülme oranının arttığı sonucuna varılabilir.
Riski 2-4 Kat Artıran Sebep: Sigara!
Sigara damar iç yüzeyini bozmaktadır. Nikotin kalp hızını ve kan basıncını arttırır. Karbonmonoksit kanın oksijen taşıma kapasitesini bozar. Sigara nedeniyle damar içerisinde pıhtı oluşma eğilimi artar. Bu nedenlerle kalp krizi ve felç riski 2-4 kat artar. Alkol tüketimi ise kalp kası için toksiktir, yani kalp kası hücresine doğrudan zarar verir. Ritim bozukluğu yapıcı etkisi vardır. Kan basıncını yükseltir.
Göğüs Ağrısını Hafife Almayın!
Kalp krizinin temel belirtisi göğüs ağrısıdır. Göğüs ağrısı göğüs kemiği arkasında, altında; göğüs sol tarafında baskı, sıkışma, yanma şeklinde olabilir. Ağrı sol kola, çeneye, sırta yayılabilir. Ağrıya fenalık hissi, soğuk soğuk terleme eşlik eder. Yaşlı ve diyabeti olanlarda bazen göğüs ağrısı olmadan nefes sıkışması, terleme, fenalık hissi gibi belirtilerle kendini belli edebilir. Hastaların çoğu kriz günü veya önceki birkaç gün içinde kriz anındakine benzer fakat daha düşük şiddetli ve kısa süreli ağrı hissettiklerini söylemektedir. Bu tarzda bir ağrı hissedilmesi halinde sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.
Genç Erkeklerde Neden Daha Ölümcül?
Kadınlarda östrojenin damarları koruyucu etkisi vardır. Bu yüzden kadınlarda menopoz öncesi kalp damar hastalığı nadir görülür. Erkeklerde ise kalp damar hastalıkları kadınlardan 10-15 yıl daha erken görülür. Kötü kolesterol, tansiyon yüksekliği, ailede erken yaşta kalp hastası bulunması diğer risk faktörleridir. Gençlerde kalp hastalığı ani gelişir, yaşlılarda ise uzun vadede gelişen bir damar daralmasının üzerine eklenir. Yaşlılarda bu süreçte gelişen kollateral dediğimiz doğal alternatif damarlar ve kalp hücresinde görülen kansızlığa uyum mekanizmaları gençlerde gelişmez. Yani kriz gençlerin kalbini ani ve hazırlıksız yakalar ve bu nedenle hasar büyük olur. ‘Ben gencim’ diye düşünülerek göğüs ağrısı gibi belirtilerin dikkate alınmaması ve hastaneye geç başvurulması da daha ölümcül seyretmesine sebep olur.
Kalbinizi Koruyun
– Sigara ve alkolden uzak durun
– Düzenli yürüyüş ve egzersiz yapın
– Sağlıklı ve uygun miktarlı gıda ile beslenin
– Düzenli sağlık kontrollerinizi yaptırın. Kan basıncı, kan şekeri, kan yağı ölçümünün yapılması ve tedavi dahil uygun önlemlerin alınması önemli.
Stresinizi Yönetin
Stres kalp için doğrudan ve dolaylı etkileri olan bir risk faktörü. Yoğun stres tansiyon yükselmesine, kalp ritim bozukluklarına ve damar sertliğinin hızlanmasına yol açabilir. Ayrıca stres altındakiler genellikle daha sağlıksız beslenir. Sigara ve alkol tüketimi artar. Bu da kalp damar hastalığı riskini katlayarak büyütür. Bu nedenle stres yönetimi en az fiziksel sağlık kadar önemlidir.
Kimler Risk Altında?
– Diyabetik hipertansiyonu olanlar
– Fazla kilolu, hareketsiz ve kan yağ profili bozuk olanlar
– Sigara kullananlar
– Ailesinde genç yaşta kalp rahatsızlığı olanlar
– Stres düzeyi yüksek olan ve fazla ve kalitesiz gıda ile beslenenler
– İleri yaşlı kişilerin risk profili daha yüksektir.
Kalp Haftası’nda Net Mesaj: Sağlığını Erteleme
Türk Kalp Vakfı, kalp ve damar hastalıklarına dikkat çekmek amacıyla 38 yıldır düzenlenen Kalp Haftası etkinliklerini bu yıl da sürdürüyor. Vakıf Başkanı Kenan Güven, program kapsamında Türkiye genelinde seminerler, sportif etkinlikler ve okul eğitimleriyle halkın bilgilendirildiğini açıkladı. Etkinlikler arasında hemşirelik fakültesi öğrencilerine verilen ücretsiz Temel Yaşam (CPR) kursları, 35 ilde gerçekleştirilen bisiklet etkinlikleri ve Türkiye Jokey Kulübü destekli Türk Kalp Vakfı Koşusu yer alıyor. Vakıf, düzenli sağlık kontrolleri, sağlıklı beslenme, spor yapma ve sigara ile alkolü bırakmanın önemini vurgulamayı sürdürüyor. Bu yılki farkındalık mesajı ise net: ‘Kalbin senin için 7/24 çalışıyor! Ya sen?’ Yılda bir kez tüm sağlık kontrollerinin yapılması gerektiğini hatırlatan Güven, “Her zaman söylediğimiz bir sloganımız var: Değerinizi bilin, değerlerinizi öğrenin, şeker, kolesterol ve tansiyonunuzu ölçtürün. Bu küçük testler bile hekiminize bir fikir verecektir. Bu basit adımları gerçekleştirmek hayatınızı kurtarabilir” dedi.
