Uluslararası kamuoyu, Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasındaki gerilimi büyük bir kaygıyla izlerken, İngiliz yayın kuruluşu BBC'den dikkat çekici bir analiz geldi.
BBC, ABD'nin İran'ı hedef alması durumunda ortaya çıkabilecek yedi farklı senaryoya ışık tuttu. Uzmanlar, bu senaryoların olasılıklarını değerlendirdi.
Son haftalarda Washington, Orta Doğu'daki askeri varlığını arttırırken, Amerikan ordusu, 2003'teki Irak işgalinden bu yana bölgede en yoğun hava gücüne erişti. Bazı uzmanlar, Washington'un İran yönetimine baskı kurmak amacıyla blöf yapabileceğini savunurken, iki ülke arasındaki müzakerelerin tıkanması halinde ABD Başkanı Donald Trump'ın saldırı emri vermesi durumunda gündeme gelebilecek senaryolar ön plana çıktı.
1- HEDEFLİ SALDIRILAR: DEMOKRASİYE GEÇİŞ SÜRECİ
İlk senaryoda, ABD'nin havadan ve denizden İran Devrim Muhafızları ve Besiç birimlerinin üslerine saldırması yer alıyor. Ayrıca, ABD'nin İran'ın nükleer tesislerini de hedef alabileceği belirtiliyor. BBC, “Böyle bir saldırı gerçekleşirse, zaten zayıf durumda olan rejim devirilebilir ve demokrasiye geçiş sağlanabilir,” ifadesine yer verdi. Ancak BBC, bu senaryonun çok iyimser olduğunu belirterek, “Batı'nın askeri müdahalesi, Irak ve Libya'da sorunsuz bir demokrasi geçişi yaşatmadı. Her iki ülkede de diktatörlük sona erdi ama bu, yıllarca süren kaos ve şiddeti tetikledi,” yorumunu yaptı.
2- REJİM POLİTİKALARINI YUMUŞATIR
Birçok uzman tarafından “Venezuela modeli” olarak bilinen bu senaryoda, AB’nin hızlı ve etkili bir saldırısının rejimi sürdürebileceği fakat politikalarını yumuşatabileceği öne sürülüyor. BBC, bu durumun pek çok İranlıyı tatmin etmeyeceğini vurgularken, Tahran'ın Orta Doğu genelindeki etkisini azaltabileceği ve balistik füze programını durdurabileceği belirtiliyor. Ayrıca, bu senaryonun gerçekleşmesi halinde İran'daki protestolara izin verme ihtimalinin de gündeme gelebileceği kaydediliyor.
3- REJİM ÇÖKER, ASKERİ YÖNETİM GELİR
BBC'nin analizine göre, bu senaryo, en olası senaryolar arasında yer alıyor. Son dönemlerde İran’da artan protesto dalgalarının rejimi zayıflattığına dikkat çekilirken, “Protestoların devrim yaratamamış olmasının başlıca sebepleri, rejimin tarafına önemli bir geçiş olmaması ve iktidarı elinde tutanların, iktidarlarını korumak için sınırsız güç kullanmaya istekli olmalarıdır,” yorumunda bulundu. Herhangi bir ABD saldırısı sonrası ortaya çıkabilecek kargaşa ortamında, İran'ın Devrim Muhafızları üyesi güçlü bir askeri yönetimle yönetilmesi mümkündür.
4- İRAN, ABD, KOMŞULARI VE İSRAİL'İ HEDEF ALIR
ABD’nin İran’a yönelik bir saldırısının ardından İran’ın misilleme yapma ihtimalinin yüksek olduğunu belirten uzmanlar, İran'ın ruhani lideri Ayetullah Hamaney’in ABD saldırısı durumunda “tokat atma” sözü verdiğini hatırlatıyor. BBC'nin analizinde, İran ordusunun ABD ordusundan daha zayıf olduğu, ancak İran’ın balistik füzeler ve İHA'larla saldırı gerçekleştirme kapasitesinin bulunduğu ifade ediliyor. Ayrıca, İran’ın Katar ve Bahreyn’deki ABD üslerine saldırabileceği ve Ürdün ile İsrail’i de hedef alabileceği vurgulanıyor. BBC, 2019 yılında Irak’tan Suudi Arabistan’a düzenlenen İran destekli saldırıyı da anımsatıyor.
5- İRAN HÜRMÜZ BOĞAZI'NA MAYIN DÖŞER
Olası senaryolar arasında, İran'ın Hürmüz Boğazı'na mayın döşeme ihtimali de bulunuyor. Hürmüz Boğazı, dünya LNG ihracatının yaklaşık %20'sinin ve petrol ile petrol yan ürünlerinin %20-25’inin transit geçiş yaptığı bir nokta. Geçtiğimiz günlerde Cenevre'de düzenlenen ABD-İran anlaşması görüşmeleri sırasında İran, boğazı kapatarak tatbikat gerçekleştirmişti. Ayrıca, İran, Umman Körfezi ve Hint Okyanusu'nda Rusya ile askeri tatbikatlar yaptı. İran’ın bölgeye mayın yerleştirmesinin dünya ticareti ve petrol fiyatları üzerinde etkili olması bekleniyor.
6- İRAN, ABD SAVAŞ GEMİSİNİ BATIRABİLİR
Amerika'nın İran'a saldırması durumunda Tahran yönetiminin gerçekleştirebileceği adımlardan biri, bölgedeki bir ABD savaş gemisinin batırılması olacaktır. BBC, ABD’li bir yetkilinin İran'ın “sürü saldırısı” kavramından endişe duyduğunu belirtti. Bu tür bir saldırı, İran’ın bir veya daha fazla hedefe çok sayıda yüksek patlayıcı içeren İHA ve füzeler göndermesiyle gerçekleştirilir. ABD ordusunun bu tür saldırılara zamanında müdahale etmesinin güç olduğu ifade ediliyor. İran deniz mürettebatı eğitimlerini asimetrik savaş üzerine yoğunlaştırdığı için, bu durum ABD için büyük bir utanç kaynağı olabilecek bir güvensizlik yaratıyor.
7- REJİM ÇÖKER, KAOS YAŞANIR
Böyle bir senaryonun, Katar ve Suudi Arabistan gibi komşu ülkeler için büyük kaygı yarattığı belirtiliyor. Bu senaryo, Suriye, Yemen ve Libya'da yaşanan iç savaş benzeri kargaşa perilini de beraberinde getirebilir. İsrail'in bu durumu memnuniyetle karşılayacağı ifade edilirken, 93 milyonluk nüfusu ile Orta Doğu'nun en kalabalık ülkesindeki kaos, büyük bir mülteci krizine dönüşebilir.
