ABD'de Kurumsal İşten Çıkarmalar Artış Gösteriyor

ABD'de Starbucks, Target, Amazon ve Paramount gibi büyük şirketlerin binlerce kişiyi işten çıkarması, ekonomistlerde kaygı yarattı. Uzmanlar, yapay zekâ ve maliyet baskılarının etkisiyle “düşük işe alım, düşük işten çıkarma” döneminin sona erdiğine dikkat çekiyor.

Starbucks Corp.'un eylül ayında 900 kurumsal çalışanını işten çıkarması, ekonomistlerin fazla ilgisini çekmedi. Şirket, şubat ayında da benzer bir karar aldı. Ancak ekimde Target Corp.'un 1.800 kişiyi işten çıkarması, Amazon'un 14 bin kurumsal pozisyonu kapatması, Paramount'un 1.000 çalışanla yollarını ayırması ve Molson Coors'un 400 kişiyi işten çıkarması durumu ciddi şekilde değiştirdi.

Bu gelişmeler tek tek değerlendirildiğinde sıradan bir mali düzenleme gibi görünse de, toplu olarak ekonomistlerde kaygı yaratıyor. Bloomberg'e konuşan Allianz Trade Americas kıdemli ekonomisti Dan North, “Bu kadar köklü şirketin ardı ardına önemli kesintiler yapması bir tesadüf olmayabilir” diyor.

İşgücü Verileri Belirsiz, Özel Raporlar Uyarı Veriyor

Son dönemde ABD işgücü piyasasının izlenmesi zorlaştı. Hükümetin kapanması nedeniyle Çalışma İstatistikleri Bürosu (BLS) dahil birçok kurum veri yayımlayamadı. Ancak özel kuruluşlar durumu daha net bir şekilde ortaya koyuyor.

İşe yerleştirme firması Challenger, Gray & Christmas'ın raporuna göre, eylül sonuna kadar ABD'de yaklaşık 950 bin kişi işini kaybetti. Bu rakam, 2020'den bu yana görülen en yüksek yıl içi işten çıkarma sayısı. Covid-19'un ilk yılı hariç tutulduğunda, bu sayı 2009'daki Büyük Durgunluk'tan bu yana en yüksek seviyede. North, “Bu, cesaret verici bir tablo değil” diyor.

En fazla etkilenen sektör kamu oldu; yıl başından bu yana yaklaşık 300 bin kamu çalışanı işini kaybetti. Teknoloji ve perakende sektörlerinde de önemli kayıplar yaşanıyor. Southwest Airlines, tarihinde ilk kez toplu işten çıkarma gerçekleştirdi.

Pandemi sonrası dönemde şirketler uzun süre “düşük işe alım, düşük işten çıkarma” stratejisini sürdürdü. Ancak artık durum değişiyor. Citigroup ekonomisti Veronica Clark, “Artık işgücü piyasasında yeterince insan var. Şirketler çalışanları elde tutma baskısı hissetmiyor” diyor. North ise daha net bir ifade kullanıyor: “Artık işe alımın da işten çıkarmanın da düşük olduğu bir dönem değiliz. Şirketler artık gerçekten işten çıkarma uyguluyor.”

Yapay Zeka ve Maliyet Baskısı Yeni Dalgayı Tetikliyor

Uzmanlara göre yöneticiler, yapay zeka ve otomasyonun sağladığı verimlilikle işten çıkarma konusunda daha cesur adımlar atıyor. LinkedIn’in yaptığı bir ankette yöneticilerin yüzde 60’ından fazlası yapay zekanın giriş seviyesi çalışanların görevlerini devralacağını belirtti.

Ayrıca, gümrük tarifeleri nedeniyle artan maliyetleri tamamen tüketiciye yansıtmak istemeyen büyük şirketler, kâr marjlarını korumak amacıyla işgücünü azaltma yoluna gidiyor.

Fed Temkinli, Piyasalar Tetikte

Çoğu ekonomist henüz alarm vermiş değil. ABD Merkez Bankası (Fed) Başkanı Jerome Powell, işgücü piyasasında “çok yavaş bir soğuma” gözlemlediklerini ancak ciddi bir gerileme olmadığını ifade etti.

Clark’a göre işsizlik başvuruları 260 binin üzerine çıkarsa endişelenmek için daha güçlü bir neden oluşacak. Indeed’den ekonomist Cory Stahle ise teknoloji dışındaki sektörlerde, özellikle taşımacılık ve perakende alanında işten çıkarmaların artmasının “asıl tehlike sinyali” olacağını belirtiyor.

Belirsizlik nedeniyle birçok şirket kalıcı personel yerine geçici işçilere yöneliyor. Amerikan Personel Derneği Başekonomisti Noah Yosif, son aylarda kısa süreli istihdam talebinde artış görüldüğünü söyledi.

Bu durum, kısmen tatil sezonu istihdamıyla ilişkili olsa da, aynı zamanda kalıcı çalışanların yerini doldurmak için geçici personel kullanımının da arttığına işaret ediyor.