Batı Antarktika'da bulunan Dotson Buz Sahanlığı'nın derinliklerinde yapılan araştırmada, insansız denizaltı Ran, buzun altındaki daha önce tanımlanmamış yapıları keşfettikten sonra yaklaşık 16 kilometre derinliğe ulaşarak aniden iletişim kesildi.
Gothenburg Üniversitesi'nden okyanusbilimci Anna Wahlin liderliğindeki ekip, okyanus akıntılarının buz sahanlığını nasıl etkilediğini ve bunun, buzulların dengesi ile gelecekteki deniz seviyesi yükselişini nasıl etkileyebileceğini incelemek amacıyla bu araştırmayı yürütmüştü.
27 GÜN BUZUN ALTINDA
Ran, 2022'de başlatılan görev kapsamında yaklaşık 27 gün boyunca Dotson Buz Sahanlığı'nın altında gizli bir alanda hareket ederek 18 kilometreye kadar ilerledi.
Otonom bir sualtı aracı olan Ran, GPS ve radyo sinyallerinin buzu aşamaması nedeniyle tamamen kendi başına çalıştı.
Ran’ın görevi, Dotson'ın doğusundaki daha yavaş eriyen buzlar ile batısındaki daha hızlı eriyen buzlar arasındaki büyük farkın nedenini açıklamaktı.
UYDUDAN GÖRÜNMEDEN YAPILAR AÇIĞA ÇIKTI
Sonar taramaları sayesinde Ran, buz sahanlığının altında yaklaşık 140 kilometrekarelik bir alanı haritalamayı başardı.
Science Advances dergisinde yayımlanan araştırmaya göre, ortaya çıkan görüntüler geleneksel erime modellerini çökertti. Haritada basamaklar, düz platolar, akıntı yönünde ilerleyen dev çukurlar, oyulmuş kanallar ve pürüzsüz yüzeyler yer aldı.
Bu yapıların uydu görüntülerinde görülmeyen gizli yapılar olduğu belirtildi.
BATIDAKİ HIZLI ERİMENİN NEDENİ
Antarktika çevresinde mevcut olan Kutup Çevresi Derin Su akıntısının, buz sahanlığını alt kısımdan erittiği biliniyor. Uydu verileri, Dotson'daki bazı buzulların yılda yaklaşık 12 metre inceldiğini gösteriyor.
Dotson Buz Sahanlığı, 1979-2017 yılları arasında deniz seviyesine yaklaşık 0.5 milimetre katkıda bulunduğu hesaplanıyor.
Ran'ın sağladığı veriler, sıcak suyun özellikle batı bölgesinde yoğunlaşarak aşınmayı artırdığını ve doğu bölgesinin daha serin suların etkisiyle korunduğunu gösterdi.
GİZLİ YAPILAR NE ANLAMA GELİYOR?
Araştırmacılar, yavaş akıntıların bulunduğu yerlerde buzul tabanının katman katman aşındığını ve teraslı bir yapı oluşturduğunu belirtirken, hızlı akıntıların bulunduğu yerlerde türbülansın artmasının daha pürüzsüz, oyulmuş yüzeyler oluşturduğunu ifade etti.
Bazı çukurların ise 300 metre uzunluğunda ve 50 metre derinliğinde olduğu vurgulandı. Bilim insanları, bu yapıların geçmişte daha sıcak suların buzul boşluğuna girmesinin izlerini taşıdığına inanıyor.
Ran ayrıca, buz sahanlığının tamamında belirgin derin çatlakları da kaydetti. Uydu verilerine göre bazı çatlaklar 1990'lardan itibaren açık durumda ve en yoğun erime izleri geçmişteki bu yarıklarda görülmektedir.
Bu dar kanallar, sıcak suyu doğrudan buzun içine yönlendirerek çatlakların gizli erime yolları haline gelmesine neden oluyor. Günümüzde mevcut bilgisayar modellerinin çoğu, bu tür detayları dikkate almadığı için buz kaybı tahminleri de doğru olmayabiliyor.
RAN KAYBOLDU
Görevinin büyük bir kısmını başarıyla tamamlayan Ran, toplamda 14 başarılı buz misyonu gerçekleştirdi. Ancak Ran, son görevinden geri dönemedi.
Wahlin, araçtan alınan sinyalin kesildiğini ve tüm iletişim denemelerinin başarısız olduğunu bildirdi.
Bilim insanları, aracın kaybolmasının kesin nedenini bilmemekte; ancak mekanik arıza veya buz sırtlarıyla çarpışmanın olabileceği üzerinde duruluyor.
