Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde (TBMM) dün sona eren bütçe görüşmelerinde Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz'ın 'yoksulluk' ve 'doğum hızı' ile ilgili açıklamaları muhalefetin eleştirilerine neden oldu.
Yılmaz, yoksulluğun müdahale edilmediğinde 'yeniden üretildiğini' belirterek, aynı sosyoekonomik gruptan doğan çocukların önceki nesillere benzerlik gösterdiğini ifade etti. “Bu kısır döngüyü kırmak amacıyla eğitime ve sağlığa büyük harcamalar yaptık ve bu yoksulluk kısır döngüsünü aştık. Sosyal politika açısından bu en önemlisi” dedi. Ardından şunları ekledi:
“Bunun yanı sıra makro ve sektörel politika dışındaki doğrudan sosyal destekler de sağlıyoruz. 2002 yılında yüzde 0,4 olan doğrudan destek oranını, bugün millî gelire oranla yüzde 1,2'ye çıkardık. Yoksul sayısının arttığı için değil, sosyal alana daha büyük önem verdiğimiz için ve destekleri artırdığımız için bu seviyelere ulaştık.”
'MUTLAK YOKSULLUK AZALDI'
Bu süreçte mutlak yoksulluk Türkiye'de azaldı. Dünya Bankası'nın, uluslararası kuruluşların ve Birleşmiş Milletlerin bazı ölçütleri vardı, biliyorsunuz. Bir gün içinde harcanan satın alma gücüne kadar olan dolar cinsinden rakamlar şu an ölçüm açısından anlamını yitirdi.
'GÖRELİ YOKSULLUK ÜZERİNDE DURUYORUZ'
2015 yılı ve sonrasında, gelişmiş ülkeler gibi mutlak yoksulluk yerine göreli yoksulluğu ölçmeye başladık. Göreli yoksulluk ne demektir? Medyan gelirin yüzde 40'ının altında olanlar, yüzde 50'sinin, yüzde 60'ının, 70'inin altında olan insanlar.
'YOKSULLUK VE AÇLIKLA İLGİLİ RESMİ İSTATİSTİĞİMİZ YOK'
Göreli yoksulluğu tanım gereği sıfıra düşürmek imkânsızdır; herkesin eşitlenmesi gerekiyor ama bunu en aza indirmek temel amacımızdır. Bu yönde politikalar izliyoruz. Muhalefet tarafından ortaya konan bazı yoksulluk ve açlık göstergeleri kullanılıyor, ancak bizde böyle bir resmi istatistik yok, bunu bir daha vurgulamak isterim.”
Bu esnada CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın, “Evet, evet, sizin yaptığınız istatistikler resmi değil, değil mi?” diyerek tepki gösterdi.
Devam eden diyalog şöyle gelişti:
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: “97 bin lira olarak belirlenen bir yoksulluk göstergesi var, bu ay 100 bin lirayı aşacaktır. Eğer gerçekten…
CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın: “Sendikalar bunu yapamaz, sadece sen yaparsın değil mi? Eğer sendika yaparsa resmi olmaz, değil mi?”
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: “O zaman size bir tavsiye: Eğer gerçekten 97 bin liranın, 100 bin liranın yoksulluk göstergesi olduğuna inanıyorsanız, öncelikle kendi genel merkezinizden ve belediyelerinizden tüm çalışanlarınızın maaşını bu yoksulluk seviyesinin üzerine çıkarın lütfen.” (AK PARTİ sıralarından alkışlar)
CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın: “Hangi parayla? Hangi belediyenin parasıyla, ne hakkında konuşuyorsun? Memleketi batırdın, bir de bundan bahsediyorsun.”
CHP Trabzon Milletvekili Sibel Suiçmez: “Geleceği yeri silkeleyin, ardından “Maaş öde.”
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: “Bunu yapın, gelin, bize hesap sorun o zaman, gerçekten buna inanıyorsanız.”
CHP Grup Başkanvekili Gökhan Günaydın: “Aristo'nun ruhunu zıplatıyorsun, Aristo'nun. Aristo mantığı aşılalı çok oldu.”
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: “Değerli arkadaşlar, sosyal politikalarla ilgili nüfus politikasını da önemli görüyoruz; arkadaşlarımız bunun altını çizdiler. Bu konularda Aile ve Gençlik Fonu kurduk.”
CHP Manisa Milletvekili Ahmet Vehbi Bakırlıoğlu: “Açlık sınırında insanlar emekli maaşı alıyor.”
Yeni yılda geçerli olacak asgari ücret için genel beklenti 26 – 28 bin TL arasında şekillendi ve bu tutar özellikle büyükşehirlerde ortalama bir konutun kirasının altında kalıyor.
TÜRK-İŞ, Kasım 2025 dönemi için dört kişilik ailenin sağlıklı ve yeterli beslenmesi için gerekli gıda harcamasının açlık sınırının 29 bin 828 TL olduğunu açıkladı.
Giyim, konut, ulaşım ve eğitim gibi zorunlu harcamaların toplamı 97 bin 159 TL'ye ulaştı.
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Yılmaz, AKP hükümetinin göreve geldiği günden itibaren izlediği nüfus politikalarına değindi. Doğum yardımlarını artırdıklarını, kreş başta olmak üzere bakım hizmetlerine odaklandıklarını ve kadınların çalışma koşullarını iyileştirmek için bir seferberlik başlattıklarını söyledi.
Aynı zamanda Nüfus Politikaları Kurulu Başkanlığı görevini de üstlendiğini hatırlatan Yılmaz, doğum hızındaki düşüşü darbe dönemindeki politikalara bağlayarak, “Onuncu Yıl Marşı'nda nüfusla ne kadar övünüldüğünü görebilirsiniz, ancak 60'lı yıllardaki askeri müdahalenin ardından nüfus politikalarımızda büyük bir kırılma meydana geldi.” dedi.
Uluslararası bazı kurumların ve vakıfların da etkisiyle, o günden sonra Türkiye nüfus karşıtı politikalar izlemeye başladı ve bugün geldiğimiz noktada doğurganlık hızı 1,48 seviyelerine kadar düştü. Tüm dünyada bu eğilim mevcut, ancak 'Türkiye'nin neden diğer ülkelerden daha fazla düştüğünü' de sormamız gerekiyor.” şeklinde konuştu.
Bu sırada muhalefet sıraları, asıl meselenin yoksulluk olduğunu vurguladı. Tartışma şu şekilde devam etti:
CHP Rize Milletvekili Tahsin Ocaklı: “Yoksulluk, yokluk…”
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: “İşte, burada 60'lı ve 80'li yıllardaki askeri darbelerden bahsediyoruz…”
CHP Trabzon Milletvekili Sibel Suiçmez: “Bununla bir alakası yok.”
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: “O dönemin askeri yönetimi 'En fazla 2 çocuk.' diye kampanyalar yürütmüştü, hatırlarsanız.”
CHP Antalya Milletvekili Cavit Arı: “Geçinemeyen gençler…”
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: “Bunlar yapısal faktörlerdir.”
CHP Trabzon Milletvekili Sibel Suiçmez: “O dönemde düşmemişti, sizin zamanınızda düşmüştü bu kadar.”
Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz: “Bir defa geri gittiğinde onu toparlamak kolay değildir.”
MERAK EDENLER İÇİN KISACA
2025 yılının ilk 7 ayında doğan bebek sayısı, bir önceki yılın aynı dönemine göre yüzde 8,3 azalarak 503 bin 765'e düştü.
Aynı dönemde ölüm sayısı ise yüzde 0,7 artarak 294 bin 824 oldu. 2001 yılında yıllık doğum sayısı 1,3 milyon olarak kaydedilirken, 2002'den 2013 yılına kadar bu rakam 1,2 milyon bandında kaldı. 2014-2017 döneminde ise 1,3 milyon olarak gerçekleşti. 2018 sonrası düzenli olarak düşen doğum sayısı, 2023'te bir milyonun altına indi ve 2023'te 961 bin, 2024'te 937 bin olarak gerçekleşti.
Bu yılın ilk yedi ayında toplam 503 bin 765 bebek doğdu; bunun 259 bin 95'i erkek, 244 bin 670'i kız.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan, toplam doğurganlık hızının geçtiğimiz yıl 1,48 olarak gerçekleşmesini “Felaketi yaşıyoruz” sözleriyle yorumladı ve “Şehirdeki kadınlar giderek yalnızlaşıyor. Beyler alınmasın, ama kadınlar çocuk yetiştirme noktasında çoğu zaman eşlerinden gerekli desteği göremiyor.” dedi.
