İran devlet medyası, ülkenin dini lideri Ali Hamaney'in cumartesi günü ABD ve İsrail’in gerçekleştirdiği hava saldırıları sonucunda hayatını kaybettiğini bildirdi.
Saldırılar neticesinde Tahran’daki ana yerleşkenin tamamen tahrip olduğu ifade edildi.
Reuters'a konuşan bir İsrailli yetkili, Hamaney’in cesedine ulaşıldığını belirtirken, ABD Başkanı Donald Trump da Washington’un İsrail ile birlikte Hamaney’i hedef aldığını kaydetti.
Zayıf Görülen Liderden Mutlak Güce
1989 yılında İran İslam Cumhuriyeti'nin kurucusu Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin vefatından sonra dini liderlik koltuğuna oturan Hamaney, başlangıçta zayıf ve kararsız bir figür olarak algılandı. Ancak zamanla devletin tüm güç merkezleri üzerinde sıkı bir kontrol tesis etti. Carnegie Endowment for International Peace'ten Karim Sadjadpour, Hamaney’i “tarihin bir kazası” olarak tanımlayarak, “Zayıf bir cumhurbaşkanlığından, yüzyılın en güçlü İranlılarından birine dönüştü” değerlendirmesinde bulundu.
ABD ve Batı Karşıtlığı
Hamaney’in yönetimi, sert Batı ve özellikle ABD karşıtlığı doğrultusunda şekillendi. “Büyük Şeytan” olarak nitelendirdiği Washington’a yönelik söylemleri, 2025’te Trump’ın ikinci başkanlık döneminde de devam etti. 2015 yılında imzalanan nükleer anlaşmaya temkinli bir destek verse de, ABD’nin 2018’de anlaşmadan çekilmesi sonrası sertlik yanlılarının safına geçti.
Nükleer Program ve Gerilim
Hamaney, İran’ın nükleer programının silah amaçlı olmadığını savunarak, nükleer silah üretimini yasaklayan bir fetva yayımladı. Bununla birlikte Batı ile gerilim hiç düşmedi. 2025'te yeni bir anlaşma için yapılan temasları da sert sözlerle eleştirdi: “İran’ın zenginleştirme yapıp yapamayacağına siz mi karar vereceksiniz?”
İçeride Demir Yumruk
Hamaney dönemi, içerideki bastırılan protestolarla da anımsanıyor. 1999 ve 2002’deki öğrenci eylemleri, 2009'daki tartışmalı seçimlerin ardından patlayan büyük protestolar ve 2022’de Mahsa Amini’nin ölümünün ardından meydana gelen kitlesel gösteriler, güvenlik güçlerinin sert müdahaleleriyle bastırıldı. Binlerce kişinin hayatını kaybettiği bu süreçler, Hamaney’in mutlak otoritesini pekiştirdi.
Devrim Muhafızları ve Güç Ağı
Silahlı kuvvetlerin başkomutanı olarak Hamaney, özellikle Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler kurarak, onları anahtar görevlere atadı ve rejimin temel dayanağı haline getirdi. Ayrıca Setad adlı yapı üzerinden on milyarlarca dolarlık bir ekonomik imparatorluk yönetti.
Bölgesel Nüfuz ve ‘Direniş Ekseni’
Hamaney, İran'ın Orta Doğu'daki etkisini artırmak amacıyla Irak, Lübnan, Suriye ve Yemen'deki Şii ve müttefik grupları destekledi. Hizbullah, Hamas ve Husilerle oluşturulan “Direniş Ekseni”, İsrail ve ABD’ye karşı başlıca araç oldu. Ancak 2024'ten itibaren bu yapının ciddi darbeler alması; Suriye’de Beşar Esad’ın devrilmesi ve İsrail’in Hamas ile Hizbullah’a yönelik operasyonları İran'ın nüfuzunu zayıflattı.
Gölge Savaştan Açık Çatışmaya
İran ile İsrail arasındaki uzun süreli örtülü savaş, 2023 sonrası Gazze savaşı ile birlikte açık bir çatışmaya dönüştü. 2025 Haziran’ında İsrail’in İran’a yönelik geniş çaplı saldırıları ve ABD’nin bu operasyona katılması, 12 gün süren bir hava savaşı başlattı. Cumartesi günü gerçekleşen son saldırı ise Hamaney’in yaşamına mal oldu.
Belirsiz Bir Gelecek
Hamaney’in ölümü, İran’ı derin bir belirsizlik içerisine soktu. Ülke, hem ABD ve İsrail saldırıları hem de genç nüfus arasında artan hoşnutsuzluk ile karşı karşıya. Reuters’a konuşan 25 yaşındaki Mina, “Biz sadece normal, huzurlu bir hayat istiyoruz. Ama yöneticiler hâlâ eski düşmanlıkları sürdürüyor. Dünya değişti” ifadeleriyle bu ruh halini dile getirdi.
