Ekonomide Sınıfta Kalındı

NİSANUR YILDIRIM / NEFES

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek, 5 Haziran 2023 tarihinde bakanlık görevini Nureddin Nebati'den devraldı. Göreve geldikten yaklaşık 2.5 yıl sonra, Şimşek’in uyguladığı ekonomi politikaları beklentilerin çok altında kaldı. Yıllar sonra geriye dönüp bakıldığında, bu dönemde akıllarda kalanlar arasında yüksek enflasyon, artan faiz oranları, yükselen vergiler, azalan alım gücü ve derinleşen yoksulluk yer alacak. Türkiye, bu süreçte IMF'den borç almadan da adeta bir IMF programı uygulamış oldu.

DOLARDAKİ ARTIŞ 22 TL'Yİ BULDU

Şimşek, Haziran 2023'te göreve geldiğinde dolar 21.4 TL değerindeydi. 2.5 yıl sonunda, dolara olan değer artışı günümüzde 43.2 TL seviyesine ulaşmış durumda. Türk lirasının sürekli değer kaybetmesinin yanında, dolardaki yaklaşık 22 TL'lik artış vatandaşların bütçelerini olumsuz etkiledi. İş dünyası ise hükümetin döviz kurunu baskıladığını ve bunun rekabet gücünü azalttığını öne sürüyor. Ayrıca, Şimşek döneminin bir başka zorluğu da yüksek enflasyon oldu. Enflasyonu yüzde 39.59 seviyesinden devralan Şimşek, bu oranı 2.5 yıl içinde yüzde 30.89’a düşürebildi.

FAİZ ARTIRIMLARINA GİDECEĞİZ

2.5 yılda enflasyonu sadece 8.7 puan düşürebilen Şimşek ve ekibinin, önümüzdeki bir yıl içinde en az 10 puan dahi nasıl düşüreceği merak konusu. Bu dönem boyunca uygulanan en sert ekonomi politikalarından biri, yüksek faiz oranlarıydı. Şimşek’in göreve geldiği dönemde politika faizi yüzde 8.5 seviyesindeydi ve 23 Haziran 2023'te yapılan PPK toplantısında bu oran yüzde 15'e yükseltildi. Süreç içerisinde faiz oranları yüzde 50 zirvesine ulaştı. Aralık 2024'ten itibaren dikkatli bir şekilde düşürülen faiz oranı hali hazırda yüzde 38 seviyesindedir. Yüksek faiz oranlarının bedelini ise yine vatandaşlar ödedi; milyonlarca yurttaş, kredi ve kredi kartı borçlarından yüksek faizler ödedi. Bankaların karları bu süreçte gözle görülür bir şekilde arttı. Ayrıca bütçeden 2023 yılında 674.6 milyar TL, 2024’te 1.2 trilyon TL ve 2025’te 2 trilyon TL faiz ödendi. Bu yüksek faiz, Şimşek döneminin simgesi haline geldi.

VERGİ YÜKÜ VATANDAŞLARIN SIRTINDA

Bu dönemde en çok tartışılan konulardan biri de bütçe açığı oldu. Şimşek, görevi devraldığında bütçe açığı 483.2 milyar TL'di ve 6 ay içinde bu açığı neredeyse üç katına çıkardı. 2023’te bütçe 1 trilyon 375 milyar TL, 2024'te 2.1 trilyon TL, 2025'te ise 1.8 trilyon TL açık verdi. İktidar, bu bütçe açığını kapatmak için vergiler ve cezalar yoluyla yeni kaynaklar aradı. 2023 yılında 674.6 milyar TL gelir vergisi toplanırken, bu rakam 2024’te 1.5 trilyon TL’ye ve 2025’te 2.8 trilyon TL’ye çıkarak bir rekora imza attı. Şimşek programı bu süreçte sermayeye dokunmadı; iktidar 2023’te 786.3 milyar TL, 2024’te 890.2 milyar TL ve 2025’te 1.2 trilyon TL kurumlar vergisi topladı.

AÇLIK VE YOKSULLUK REKOR SEVİYELERE ULAŞTI

Yüksek enflasyon ve faizler altında geçim mücadelesi veren milyonlarca vatandaşın hayat standartları bu dönemde önemli ölçüde düştü. Şimşek’in göreve geldiği dönemde açlık sınırı 10 bin 373 TL iken bu rakam 30 bin 143 TL’ye, yoksulluk sınırı ise 33 bin 789 TL’den 98 bin 188 TL’ye yükseldi. Açlık ve yoksulluk sınırları neredeyse 3 kat artmış durumda. Vatandaşların gelirlerine yapılan düşük zamlarla enflasyonu düşürmeye yönelik bir politika izlendi. İktidar, ücretlere yapılan zammın enflasyonu artırdığını iddia etti ancak bu durum TÜİK verileriyle çelişti. Temmuz 2024'te asgari ücrete ara zam yapılmamasına rağmen aylık enflasyon yüzde 1.64'ten yüzde 3.23'e yükseldi. Enflasyonla mücadele yükü ise her zaman olduğu gibi vatandaşların omuzlarına yüklendi.

BORÇLANMA RAKAMLARI UÇURDU

Mehmet Şimşek döneminde Hazine önemli ölçüde borçlandı. Resmi verilere göre, 2023'ün ikinci çeyreği itibarıyla Türkiye'nin brüt dış borç stoku 469 milyar dolar seviyesindeyken, 2025’in üçüncü çeyreğinde bu rakam 564.9 milyar dolara yükselecek. 2.5 yıllık süreçte Türkiye’nin dış borcu %20.5 oranında artış göstermiştir.