Havacılık sektöründe yakıt şoku

Jet yakıtı fiyatları, tedarik sıkıntıları nedeniyle bazı tahliye ve geri dönüş uçuşlarının aksamasıyla birlikte yaklaşık sert yükseldi.

Fiyatlar Avrupa'da 4 yılın zirvesinde seyrederken Asya'da da rekor seviyelerde satıldı.

Asya’nın en büyük ticaret merkezi olan Singapur’da jet yakıtı fiyatı dün yüzde 72 artarak varil başına 225,44 dolara çıktı ve tarihi rekor seviyeye ulaştı. Artışın arkasında, Hürmüz Boğazı üzerinden geçen günlük yaklaşık 20 milyon varillik petrol ve rafine ürün sevkiyatının aksayabileceği endişesi bulunuyor.

ENFLASYON BASKISI ARTIYOR

Uzmanlara göre jet yakıtı fiyatlarında yaşanan sert yükseliş, enerji tüketicilerinin yakında karşılaşacağı ekonomik sıkıntıların erken bir göstergesi.

Ayrıca savaşın kısa sürede sona ermemesi halinde havayolu maliyetlerinin ve küresel enflasyon baskısının daha da artabileceği düşünülüyor.

HÜRMÜZDEKİ PETROL JET YAKITI İÇİN KRİTİK

Hürmüz Boğazı’ndan geçemeyen petrolün büyük bölümü orta ve yüksek kükürtlü ham petrol. Bu tür petrol, jet yakıtı ve dizel gibi orta distilat ürünlerin üretiminde daha verimli.

Rafineriler Afrika veya Güney Amerika’dan alternatif petrol bulsa bile bu ham petrol genellikle daha hafif olduğu için benzin ve nafta gibi hafif ürünlerin üretimini artırıyor, jet yakıtı ve dizel üretimi ise daha sınırlı kalıyor.

AB’nin jet yakıtı ithalatının yaklaşık yüzde 50’sinin Hürmüz Boğazı’ndan geçtiği bildirilmektedir.

ABD Başkanı Donald Trump tankerlerin Hürmüz Boğazı’ndan geçişini güvence altına almak için bazı adımlar atsa da, piyasalarda bu konuda güven henüz sağlanmış değil.

Uzmanlara göre jet yakıtı, petrol ürünleri arasında tedarik kesintilerine en hassas olan kalemlerden biri. Bunun nedeni, özel depolama gerektirdiği için stok seviyelerinin genellikle düşük olması.

RAFİNERİLERİN KÂR MARJI UÇTU

Artan fiyatlar rafineriler için olağanüstü kâr marjları oluşturdu. Dubai ham petrolünden bir varil jet yakıtı üretmenin kârı 100 doların üzerine çıktı. Bu durum, piyasanın önümüzdeki haftalarda ciddi bir arz sıkıntısı beklediğini gösteriyor.

Asya'daki rafinerilerde de baskı artıyor. Bazı tesislerin ham petrol stoklarını korumak için üretim oranlarını düşürdüğü, bazılarının ise bakım çalışmalarını erkene aldığı bildiriliyor.

TÜRKİYE'Yİ NASIL ETKİLER?

Jet yakıtı fiyatlarındaki artışın kalıcı olması Türkiye’de de havayolu şirketlerinin de maliyetlerini yükseltebilir. Yakıt, havayollarının en büyük gider kalemlerinden biri olduğu için fiyatların yükselmesi uçak biletlerinde artışa ve bazı uçuşlarda maliyet baskısına yol açabilir.

Öte yandan enerji fiyatlarındaki yükselişin sürmesi halinde ulaşım ve turizm sektöründe maliyetler artabilir. Bu durum enflasyon üzerinde baskı oluştururken, özellikle hava yolu ile seyahat eden yolcular için daha pahalı biletler anlamına gelebilir.