Hazine vergide stopaja yüklendi

NİSANUR YILDIRIM / NEFES

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek’in “Gelir vergisi beyannamesi sayısı 5.5 milyona ulaşarak rekor kırdı, 401 bin mükellef ilk kez beyanname verdi” ifadeleri, bütçe verileri ile destekleniyor. Ocak-Mart 2026 döneminde, toplamda 870.8 milyar TL gelir vergisi toplandı. Bu toplam miktarın 97 milyar TL’si beyana dayalı gelir vergisinden, 752.6 milyar TL’si ise gelir vergisi tevkifatı yani stopaj yoluyla elde edildi. Bu durum, gelir mükellefin eline geçmeden vergisinin stopajla alındığını ortaya koyuyor. Şimşek’in belirttiği 5.5 milyon beyan göz önüne alındığında, her bir mükelleften ortalama alınan gelir vergisi 17 bin 638 TL olarak hesaplanıyor. Bu tutar, 28 bin 75 TL olan asgari ücretin 10 bin 437 TL gerisinde kalıyor.

STOPAJ ÖNE GEÇTİ

Ondokuz Mayıs Üniversitesi Hukuk Fakültesi Mali Hukuk Ana Bilim Dalından Prof. Dr. Murat Batı, Şimşek’in gelir vergisi üzerinden yarattığı algıya dikkat çekti. Prof. Batı, “Devlet, gelir vergisinin yaklaşık yüzde 87’sini daha gelir mükellefin eline geçmeden, stopaj yoluyla tahsil etmektedir. Buna rağmen hem söylemde hem de mevzuat düzeyinde ‘beyan esasına dayalı sistem’den söz edilmeye devam edilmekte. Gerçekte olan ise şu: Beyan sistemi tali, stopaj sistemi asli hale gelmiş durumda” şeklinde konuştu.

Batı, vergi sisteminin teknik bir tercih değil, aynı zamanda bir yük dağılımı tercihi olduğunu vurgulayarak, “Devlet, vergiyi en kolay kimden alabiliyorsa, yükü de esas olarak onun üzerine yüklüyor. Sonuç olarak ortada bir rekor var. Ama bu rekor, vergi sisteminin güçlendiğini değil; beyanın sistem içindeki etkisinin ne kadar sınırlı kaldığını ve stopajın ne kadar baskın hale geldiğini gösteriyor” ifadelerini kullandı.

‘BİRÇOK ALAN VERGİ DIŞI’

NEFES’e konuşan Prof. Dr. Murat Batı, 5.5 milyon gelir vergisi beyannamesinin toplam vergi gelirinin beklendiği kadar olmadığını belirterek, şu değerlendirmelerde bulundu: “5 milyon kişi beyanname veriyor ama sadece 97 milyar lira vergiye denk geliyor. Bu kendi içerisinde çok orantısız. Bunun yaklaşık 752 milyar TL’si stopaj yoluyla alınmış. İş yeri kira gelirlerinden, faiz ve kar payı gelirlerinden. Ağırlıklı olarak ücretlilerden elde edilen gelirler üzerinden alındı. Vergilendirilmesi gereken birçok alan vergi dışında kalıyor. Elmastan, pırlantadan alınması gereken ÖTV kapsam dışı bırakıldı. Kripto varlıklardan gelir vergisi alınacaktı, o da kapsam dışında kaldı. Öte yandan, borsadan elde edilen gelirler üzerinde de vergi yok. Dolaylı vergiler cabası.”