Hürmüz krizine Montrö formülü

ENGİN ESEN / NEFES

Dünya ekonomisinde enerji arzı şokuna sebep olan Hürmüz Boğazı'ndaki krizin aşılması için İstanbul ve Çanakkale Boğazları'nın statüsü örnek gösterildi.

Financial Times gazetesindeki analizde, İran'ın çatışma halinde olduğu ABD ve İsrail ile bağlantılı gemilere kapattığı, ABD'nin ise önceki akşamdan beri abluka uyguladığı Hürmüz Boğazı dünyadaki benzerleriyle kıyaslandı. Akdeniz'i Hint Okyanusu'na bağlayan Süveyş Kanalı, Atlantik'ten Pasifik Okyanusu'na geçiş sağlayan Panama Kanalı ve Danimarka ile İsveç arasındaki Öresund deniz geçişleri değerlendirilirken, en büyük benzerliğin Türk boğazları ile olduğu belirtildi.

Analizde, 1936 tarihli Montrö Sözleşmesi'ne göre Türkiye'nin geçiş hakkı için değil; deniz feneri, sağlık denetimi ve kurtarma hizmetleri için cüzi miktarda para aldığı hatırlatıldı. Türkiye, önceki yıl boğazlardan geçen 51 bin gemiden 227.4 milyon dolar tahsil etmiş ve 1 Temmuz 2026 itibarıyla uğraksız geçen gemilerden ton başına alınan ücretler yüzde 15 artırılmıştı. Mısır'ın Süveyş'ten elde ettiği yıllık 10 milyar dolara kıyasla bu meblağ çok küçük.

İran'ın güvenli geçiş için gemi başına istediği ücret ise 2 milyon doları buluyor. Denizcilik hukuku uzmanı Andrew Rigden Green, uluslararası sularda ücret talep etmenin yasal olmadığını söyledi. İstanbul'daki denizcilik uzmanı Yörük Işık da “Böyle bir şey Pandora'nın kutusunu açmak olur. Yüzlerce yıllık denizcilik hukuku bozulur” dedi.

İran'ın ve Umman'ın da Türkiye gibi hizmet karşılığı geçiş ücreti alabileceği öne sürüldü. Böyle bir anlaşma sağlanması halinde bu ülkelerin yılda 5 ila 8 milyar dolar gelir elde edebileceği hesaplandı.

PETROL GEVŞEDİ

ABD'nin Hürmüz ablukasını değerlendiren Reuters analizinde İran'ın 180 milyon varil petrolünün tankerlere yüklenmiş halde beklediğine dikkat çekildi. Önceki gün 104 doları gören Brent petrolün fiyatı, ABD-İran görüşmelerinin yeniden başlayacağı haberiyle 100 doların altına sarktı. Savaş öncesinde varil fiyatı 60-70 dolar aralığındaydı.