'Çıkmaz yoldayız daha beteri olabilir'

ŞEHRİBAN KIRAÇ / NEFES

Bahçeşehir Üniversitesi Ekonomik ve Toplumsal Araştırmalar Merkezi (BETAM) Direktörü Prof. Dr. Seyfettin Gürsel, savaşın ilk ayında Merkez Bankası’nın rezervlerinde yaklaşık 55 milyar dolar erime olduğunu vurgulayarak, “Tehlike şurada, eriyen rezervler nedeniyle Merkez dövizi tutamayacak noktaya gelebilir. Döviz kurunu tutmak için parası tükenebilir. O zaman dövize hücum başlar. Bu olursa felaket olur. O durumda Merkez Bankası havlu atar” dedi.

Enflasyonu yüzde 30’un altına düşürmenin zorlaştığına, Türkiye’nin çıkmaz yolda olduğuna dikkat çeken Prof. Dr. Seyfettin Gürsel ile ekonomideki son gelişmeleri konuştuk.

CİDDİ YOKSULLAŞMA VAR

* Hesaplamanıza göre savaş olmasaydı da enflasyon yüzde 30’un altına inmeyecekti, ne oldu da enflasyon yüzde 30’un üstüne demirledi?

Enflasyonun 5 aydır yüzde 30 civarında takılıp kalması az bir şey değil. Bunun ne tür bir enflasyon olduğu hakkında doğru bilgiye sahip olmak lazım.

Enflasyonun yükseliş döneminde yani negatif reel faiz döneminde büyük ölçüde talep baskısı vardı. Bazı yüksek gelirli kesimlerde talep düşmedi. Diğer tarafta da ciddi bir yoksullaşma var. Milyonlarca insan düşük ücretler yüzünden geçinemiyor. Negatif reel faizin körüklediği döviz kuru artışı da maliyetleri artırıyordu. Firmalar rahatça talep var diye fiyat artırıyorlardı. Şu anda talep baskısının enflasyonu körüklediğini sanmıyorum. Öyleyse enflasyon maliyet bazlı mı artıyor. Üretici fiyat endeksi son üç ay hariç hep aşağıya indi. Şimdi artıyor, bu alarmdır. TL’yi daha da değerlendirerek enflasyonu aşağıya çekmek artık mümkün değil. TCMB sadece döviz kuru dolayısıyla enflasyon şahlanmasın diye gerektiğinde döviz satarak reel kuru mevcut düzeyinde tutmaya çalışıyor. Buna da ihracatçı feryat ediyor.

HESAP TUTMADI

* Bu durumda bu yıl da enflasyon yüzde 30’un altına düşmeyecek…

Bakan Mehmet Şimşek’e göre enflasyon sıkı para politikasıyla düşürülecekti. Hem de büyüme çok düşürülmeden bu yapılacaktı. Çünkü ihracat ithalattan daha fazla artacaktı. Bu hesap tutmadı. TL’deki değerlenme ihracatı tökezletti. Cari açık artışta. Merkez Bankası enflasyonda yüzde 20 hedef koymuş, buna ulaşılmayacağı şimdiden belli. Hane halkı gelecek 12 ayda enflasyon yüzde 50 olur diyor. Esas sorun firmaların beklentileri. Çünkü fiyat yapıcıları onlar. Firmaların enflasyon beklentileri hâlâ çok yüksek. Bence bu da çok ciddi bir katılık yarattı. Beklentileri aşağıya çekmek için inandırıcı politikalarınız olacak.

İŞ DAHA ZORLAŞACAK

* Enflasyonda bu katılık varken üstüne bir de Orta Doğu savaşı geldi, bu nasıl etkiler?

Umarım iki haftalık ateşkesten sonra savaş biter. Savaş biterse petrol fiyatlarında da ciddi bir artış olmaz. Ama savaş devam ederse petrol fiyatı kanalından da enflasyona ilave bir baskı gelecek, yani iş daha zorlaşacak. Asıl zorluk ihracat kanalından gelecek. Bizim Orta Doğu’ya ciddi ihracatımız var. O ciddi etkilenecek. Dünya ekonomisinde bir yavaşlama, durgunluk resesyon ortaya çıktığında bizim genel ihracat da olumsuz etkilenecek. Bu çok büyük bir sorun. Bu durum işsizliği de arttıracak.

MERKEZ HAVLU ATABİLİR

* Yani savaş uzarsa fatura ağır olacak?

Zaten savaşın ilk ayında Merkez Bankası’nın rezervlerinde yaklaşık 55 milyar dolar erime oldu. Yerli yatırımcı dövize yönelirken yabancı yatırımcıda büyük çıkış oldu. Tehlike şurada, eriyen rezervler nedeniyle Merkez Bankası dövizi tutamayacak noktaya gelebilir. Yani dövizi tutmak için parası tükenebilir. Savaşın risklerinden biri bu olur. O zaman dövizi bırakacak ve dövize hücum başlar. Bu olursa felaket olur. Artık TCMB’nin swap bulması da zor. O durumda Merkez havlu atar. Bu olursa enflasyonla mücadeleyi de unutun.

* Öyle bir risk var mı?

Merkez, havlu atmamak için elinden geleni yapacaktır. Ama para bulamazsa ve rezervler düşerse ne yapacak atacak tabi. Esas tehlike yerli yatırımcının tutumunda. Yerli yatırımcı parasını TL faizde tutuyor, bunun artık getirisinin iyi olmadığını, dövizin yükseliş arifesinde olduğunu düşünür dövize yönelirse o zaman kur patlayabilir. İşte o zaman yandık.

* Dövizde büyük artış olacak yani?

Orta Doğu’da barış olsa bile enflasyonun 1.5-2 yılda yüzde 10’un altına indirilmesini imkansız görüyorum. Enflasyonu düşürmek için hem para politikası, hem maliye, hem de beklentiler kanalında daha inandırıcı bir program gerekiyor. Ve İnsanları da enflasyonun ineceğine inandırmanız lazım. Böyle politikaların bir faturası var. Seçime giderken de bunu yapmayacaklar.

* Yüzde 30 enflasyonla seçime gitse AKP kazanacak mı?

Büyük ihtimalle 2027’de hem Cumhurbaşkanlığı hem parlamento seçimleri yapılacak. Şu anda anketlerde CHP ile AKP oyları çok yakın görünüyor. Böyle bir ortamda daha sıkı para politikası uygulayıp ekonomiyi zorlarsa halkın büyük kısmını daha da yoksul duruma düşecektir. Bunun siyasi faturası da olur. AKP bu riski almaz. İktidar şu anda seçimleri kazanmak için başka araçları kullanıyor. Cumhurbaşkanlığı seçimlerinde kendisinden daha fazla oy alacak olanları devre dışı bırakıyor ya da tutuklama yöntemine gidiyor. Rakip olacak herkese bir kulp bulunacaklar gibi geliyor. Seçimi kazanmanın yolu ekonomiyi düze çıkarmaktan geçmiyor.

İSTİHDAMDA TABLO VAHİM

* İşsizlik tarafında neler bekliyorsunuz?

İstihdamda hizmetler sektörü nedeniyle hâlâ bir artış var, ama bu da yetmeyecek. Hatta düşebilir. İş gücünden çıkışlar da var. Yüzde 8’lik işsizlik tek başına bir anlam ifade etmiyor. Kadınlar işgücü piyasasından çekiliyorsa bu çok vahim bir tablodur. Bir kısmı iş bulma ümidini kaybettiği için çekiliyor.

Ne eğitimde ne istihdamda olan gençlerin oranı artıyor. Bu konuda Avrupa lideriyiz. Eğitimini tamamlamış her 5 gençten 1’i iş aramıyor. Gençler aileleriyle yaşamaya başlıyor. Tekrar geniş aileye dönüş var. Bir dönem inşaat, konut sektörüne çok fazla gaz verildi ve krize neden oldu. O günden beri de tam toparlanamadık, çıkmaz yola girdik.

Çıkmaz yoldaysak daha beteriyle de yüz yüze gelebilirsiniz. Çünkü katılaşmış bir enflasyon da çok tehlikelidir. Savaş ortamında katılaşmış enflasyonu baskı altında tutalım, büyümeye gaz verelim de diyemezler. Bir de önümüzde seçim bilinmezi var.

DAHA KÖTÜSÜ YAŞANIR

* Bu ortamda vatandaşı nasıl günler bekliyor?

Savaş devam ederse kesinlikle vatandaşı daha kötü günler bekler. Durum belli enflasyonu düşüremediler. Enflasyonu düşürüp TL’yi rekabetçi hale getirip, döviz kurunu yavaş yavaş artıracaklardı böylece geleceğe dair güvenceleri olacaktı. Yabancı yatırım gelecekti. Ama olmadı. Hesap tutmadı. Hukukumuz daha kötüye gitti. Onun için daha kötü günler bizi bekliyor.