Günlük yaşamın ve küresel ekonominin ayrılmaz bir parçası haline gelen internet, son zamanlarda yaşanan büyük ölçekli kesintilerle kırılgan yapısını bir kez daha gözler önüne serdi.
Son olarak 18 Kasım akşamı, dünya genelinde birçok internet sitesine hizmet sağlayan ABD merkezli Cloudflare'de meydana gelen teknik sorun, X, OpenAI ve diğer birçok platformun erişime kapanmasına yol açtı. Tek bir altyapı sağlayıcısındaki sorunun küresel ölçekte kesintilere neden olması, internetin görünmeyen yapısal bağımlılıklarını yeniden gündeme taşıdı.
Kullanıcı, tarayıcısına “google.com” yazdığında saniyeler içinde DNS sistemleri harekete geçiyor. Veri paketleri yönlendiriciler ve birçok veri merkezi üzerinden Google'ın sunucularına ulaşıyor. Bu süreç, çoğunlukla deniz altı fiber hatlarının da yer aldığı karmaşık bir zincire dayanıyor. Zincirin herhangi bir halkasında yaşanan bir arıza, geniş kitlelere doğrudan yansıyor.
Bulut Bilişim Etkisi
Bulut bilişimin artış göstermesi, bu etkilerin çarpan etkisiyle büyümesine yol açıyor.
Şirketler, 2000'li yılların başına kadar genellikle kendi sunucularını kendi ofislerinde tutuyordu ve dijital veriler büyük ölçüde yerel cihazlarda saklanıyordu. Bu dönemdeki arızalar çoğunlukla bireysel düzeyde kalıyordu.
Bulut bilişim, çevrim içi perakende devi Amazon'un mühendisleri tarafından, bilgi işlem altyapısı ve veri depolama ile ilgili benzer sorunları çözmek için fazla zaman harcandığını fark etmeleriyle yaygınlık kazandı. Bu sorunu hafifletmek için paylaşılan bir altyapı kurdular ve bu fikrin internetin büyük bir kısmına uygulanabileceği anlaşıldı.
Bu fikir hızla yayıldı ve günümüzde birçok internet kullanıcısı ile işletmesi bir şekilde bulut bilişime güveniyor. Amazon Web Services'tan sonra Microsoft ve Google da kendi hizmetlerini piyasaya sürdü ve bu üç teknoloji devi, küresel bulut bilişim pazarını domine etti.
Zincirleme Sorunlara Yol Açabiliyor
Bugün milyonlarca sunucunun bulunduğu büyük veri merkezleri ve coğrafi olarak dağıtılmış bölgeler, internetin büyük yükünü taşıyor. Ancak bu merkezlerde meydana gelen arızalar, fark edilmeyen bağımlılıklar sebebiyle dünyada başka noktalar da zincirleme sorunlara yol açabiliyor.
Altyapı yalnızca yazılımdan ibaret olmadığı için yazılım hatalarının yanı sıra aşırı ısınma, yıpranmış kablolar veya donanım sorunları da büyük aksaklıklara yol açabiliyor.
Uzmanlar, işletmelerin en kritik adımının kesinti yaşanmadan önce olası senaryolar için hazırlık yapmak olduğunu belirtiyor. Bu, ikinci bir bölgeye yedek yatırım yapılması veya kritik uygulamalar için şirket içi alternatif sunucuların bulundurulmasını gerektiriyor.
Bireysel kullanıcılar açısından ise büyük bir kesinti sırasında alınabilecek pek fazla aksiyon bulunmuyor; altyapı sağlayıcısının sorunu çözmesi gerekiyor.
“Dünyanın Görünmeyen Zaafı”
İngiltere Surrey Siber Güvenlik Merkezi Bilgisayar Güvenlik Uzmanı Prof. Dr. Alan Woodward, günümüzde internetin hayatımızda büyük bir yer tuttuğunu ve temel yapısının kritik küresel uygulamalar için tasarlanmadığını ifade etti.
Internetin 1990'larda ticarileştirildiğinden beri temelinde hala yanlış yapılandırmaya eğilimli veya büyük ölçüde güvene dayanan ağ protokollerine bağımlı olduğunu belirten Woodward, “Örneğin, internet herkesin Sınır Ağ Geçidi Protokolü'nde (BGP) küresel yönlendirme ile ilgili doğruyu söylediğini varsayar. Bu sorunların bazılarını hafifletmek için eklemeler yapıldı, ancak bu zayıflık tamamen giderilemedi.” ifadelerini kullandı.
Woodward, internet için altyapı sağlayıcısının arıza vermesinin tüketicileri “çok rahatsız” ettiğine dikkat çekerek, “Bir altyapı sağlayıcısı sorun yaşadığında, diğer birçok siteyi de etkilediği için bunu fark ederiz.” diye konuştu. “Her zaman açık” bir dünyada yaşamakta olduğumuzdan, günün veya gecenin herhangi bir saatinde meydana gelen bir arıza, önemli sayıda kullanıcı tarafından fark edilir hale geliyor. Bu, elektrik kesintisine benziyor; kesintiyi hatırlarsınız, ama ondan önce kesintisiz hizmetin sunulduğunu hatırlamazsınız.” değerlendirmesini yaptı.
Tekrar Yaşanabilir
Google, Amazon ve Cloudflare gibi büyük küresel altyapı sağlayıcılarına güvenen şirketler ve hükümetlerin, başka fazla seçenekleri olmadığını dile getiren Woodward, hükümetlerin kritik ulusal hizmetleri destekleyen altyapıyı denetleyerek en yüksek siber güvenlik ve fiziksel güvenlik standartlarını korumak için bu şirketlerle işbirliği yaptığını aktardı.
Ancak son dönemde yaşanan Cloudflare ve AWS kesintileri, istenmeyen sonuçlar doğuran hataların veya değişikliklerin yaşanabileceğini gösterdi. Woodward, “18 Kasım'da Cloudflare'de yapılan nispeten küçük bir değişiklik, gelen arıza zincirini kimsenin öngöremediği bir duruma yol açtı. Testler yapılsa bile, canlı sistemlerde neler olacağını tahmin etmek her zaman mümkün değil; çünkü bunlar test sistemlerinden çok daha karmaşık ve büyük. Korkarım ki, bu altyapılar giderek daha karmaşık ve birbirine bağımlı hale geliyor. Tek tahmin edilebilecek şey, bunun tekrar yaşanabileceğidir.” ifadelerinde bulundu.
